Güney Kore, dünyanın en iyi performans gösteren borsalarından birine sahip olmasına rağmen, 1997 Asya mali krizinin travmatik hatıraları ve bu dönemde alınan korumacı tedbirlerin kalıntıları, ülkenin gelişmiş bir piyasa olarak tanınma hedefini gölgelemeye devam ediyor. Seul merkezli KOSPI endeksi, teknoloji devi Samsung Electronics'in öncülüğünde son on yılda yatırımcılara önemli kazançlar sağlasa da, uluslararası yatırımcılar için hala 'gelişmekte olan piyasa' muamelesi görmesi, ülkenin finansal derinliği ve kurumsal yönetişimine dair soru işaretlerini beraberinde getiriyor.
Krizin Yaraları ve Korumacı Miras
1997 yılında Tayland'da başlayıp tüm Doğu Asya'ya yayılan mali kriz, Güney Kore'yi de derinden sarstı. Döviz rezervlerinin erimesi, şirket iflasları ve IMF'nin 58 milyar dolarlık kurtarma paketi, ülkenin ekonomik hafızasında silinmez izler bıraktı. Kriz sonrası uygulamaya konulan sıkı düzenlemeler ve yabancı yatırımcıların hisse senedi piyasasındaki payına getirilen sınırlamalar, bugünün gelişmiş piyasa statüsü tartışmalarının temelini oluşturuyor. Özellikle yabancı fonların kısa vadeli spekülasyonlarını engellemek amacıyla getirilen vergi ve işlem kısıtlamaları, MSCI (Morgan Stanley Capital International) gibi küresel endeks sağlayıcılarının Güney Kore'yi 'gelişmiş piyasa' yerine 'gelişmekte olan piyasa' kategorisinde tutmasına neden oluyor.
Güney Kore Merkez Bankası ve Mali Hizmetler Komisyonu, son yıllarda yabancı yatırımcıların kayıt zorunluluğunu kaldırmak ve döviz piyasasına erişimi kolaylaştırmak gibi adımlar atsa da, MSCI Aralık 2022'de yaptığı değerlendirmede ülkenin 'önemli ilerleme kaydetmediğini' belirterek statü değişikliğini erteledi. Bu durum, Güney Kore'nin dünyanın en büyük 12. ekonomisi olmasına rağmen, finansal piyasalarının hala tam anlamıyla serbestleşmediğini gösteriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: 'Kore İskontosu' ve Rekabet
Güney Kore borsasının gelişmiş statü alamaması, ülkenin küresel finans sistemindeki konumunu da etkiliyor. 'Kore İskontosu' olarak adlandırılan bu durum, Güney Kore şirketlerinin defter değerlerine göre daha düşük fiyatlandırılmasına yol açıyor. Bunun nedenleri arasında düşük temettü dağıtım oranları, zayıf kurumsal yönetişim ve aile şirketlerinin (chaebol) hakimiyeti sayılıyor. Öte yandan, bölgesel rakipleri Tayvan (MSCI'da gelişmiş piyasa statüsünde değil ancak yarı gelişmiş kabul ediliyor) ve Çin (sınırlı erişimle) karşısında avantaj kaybı yaşamamak için Güney Kore'nin reformları hızlandırması gerekiyor. Küresel yatırımcılar, özellikle emeklilik fonları ve pasif yatırım araçları, gelişmiş piyasa kriterlerini sağlamayan ülkelere sınırlı bir bütçe ayırdığı için, Seul'ün bu alandaki başarısızlığı yılda 50 milyar dolara kadar fon girişi kaybına neden oluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Güney Kore'nin gelişmiş piyasa statüsü mücadelesi, Türkiye gibi benzer bir kategoride yer alan gelişmekte olan ekonomiler için önemli dersler içeriyor. İki ülke de 2000'li yıllarda yüksek büyüme performansı sergilerken, yabancı yatırımcı güveni ve kurumsal reformlar konusunda benzer zorluklarla karşılaşıyor. Türkiye'nin Borsa İstanbul'da yaşadığı 'yabancı çıkışı' ve kurumsal yönetişim sorunları, Güney Kore'nin 'Kore İskontosu'na paralellik gösteriyor. Türkiye, MSCI'nin gelişmekte olan piyasalar endeksinde Güney Kore ile aynı kategoride yer alıyor. Bu nedenle, Güney Kore'nin reform sürecindeki başarısızlıkları, Türkiye'nin uluslararası yatırımcı nezdinde kredibilitesini artırmak için daha hızlı davranması gerektiğine işaret ediyor. Özellikle yargı bağımsızlığı, şeffaflık ve sermaye piyasaları düzenlemelerindeki iyileştirmeler, her iki ülkenin de gelişmiş statüye yükselmek için odaklanması gereken alanlar.
