Birleşmiş Milletler (BM) verilerine göre, dünya genelinde 13.5 milyon çocuk hiçbir aşıya erişemedi. Bu çocukların yarısından fazlası Sahra Altı Afrika'da yaşıyor. Uzmanlar, küresel bağışıklama hedeflerine ulaşma yolunda ilerlemenin 'çok yavaş' olduğunu ve son yıllarda elde edilen kazanımların yardım kesintileri nedeniyle kaybolabileceğini belirtiyor. BM Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF) ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından hazırlanan raporda, 2023 yılında 10.7 milyon çocuğun eksik aşılandığı, 13.5 milyon çocuğun ise hiç aşılanmadığı (sıfır doz) kaydedildi.
Aşılanmamış çocukların durumu
Rapora göre, sıfır doz çocukların yüzde 56'sı Sahra Altı Afrika'da, yüzde 17'si Güney Asya'da ve yüzde 11'i ise Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da bulunuyor. En fazla aşılanmamış çocuğa sahip ülkeler arasında Nijerya, Hindistan, Etiyopya, Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Pakistan yer alıyor. Bu ülkelerdeki çatışmalar, siyasi istikrarsızlık ve sağlık altyapısındaki eksiklikler aşılamanın önündeki en büyük engeller olarak öne çıkıyor.
BM, aşılama hızının hedeflerin gerisinde kaldığını vurgularken, 2030 yılına kadar tüm çocukların aşılanması hedefine ulaşmak için yılda ortalama yüzde 2,5 oranında bir iyileşme gerektiği belirtiliyor. Ancak mevcut trendde bu oran yalnızca yüzde 0,4 seviyesinde. Ayrıca, COVID-19 pandemisi sırasında yaşanan aksaklıkların etkisi hala devam ediyor: Pandemi öncesinde (2019) 18,4 milyon olan sıfır doz çocuk sayısı, 2021'de 20,1 milyona yükselmiş, 2023'te ise 13,5 milyona gerilemiş olsa da pandemi öncesi seviyelerin üzerinde kalmış durumda.
Yardım kesintileri ve küresel tehditler
Raporda, özellikle ABD ve diğer gelişmiş ülkelerin yabancı yardım bütçelerinde yaptığı kesintilerin, bağışıklama programlarını tehdit ettiği ifade ediliyor. GAVI (Küresel Aşı ve Bağışıklama İttifakı) gibi kuruluşların finansmanındaki azalma, kızamık, çocuk felci ve difteri gibi hastalıklarda yeniden salgın riskini artırıyor. Örneğin, kızamık aşılama oranı 2023'te yüzde 83'te kaldı (hedef yüzde 95). Bu oran, 2022'deki yüzde 84'ten düşüş gösterdi. Bunun sonucu olarak, 2023'te 37 ülkede büyük çaplı kızamık salgınları görüldü (2022'de 28 ülkede).
Uzmanlar, aşı kaynaklı hastalıklarda artış yaşanabileceği uyarısında bulunurken, 'bu durumun sadece gelişmekte olan ülkeleri değil, aşı oranı düşen tüm ülkeleri etkileyebileceği' belirtiliyor. ABD'deki yardım kesintilerinin özellikle Afrika ve Asya'daki aşı programlarına büyük darbe vuracağı tahmin ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, özellikle Afrika ve Ortadoğu'da yürüttüğü insani yardım ve sağlık programlarıyla bu alanda önemli bir aktör konumunda. Sıfır doz çocukların yoğun olduğu bölgeler (Sahra Altı Afrika, Orta Doğu) Türkiye'nin kalkınma yardımlarının odak noktaları arasında. Türkiye'nin GAVI ve DSÖ ile iş birliği içinde yürüttüğü aşılama programları, hem bölgesel istikrar hem de küresel sağlık güvenliği açısından kritik önem taşıyor. Yardım kesintileri nedeniyle oluşabilecek boşluğun, Türkiye'nin sağlık diplomasisi ve yumuşak güç araçlarıyla doldurulması mümkün görünüyor. Ayrıca, Türkiye'nin kendi bağışıklama takvimindeki başarı oranları (kızamık aşılama oranı yüzde 98 civarı) dikkate alındığında, bilgi ve deneyim paylaşımıyla da küresel çabaya katkı sağlayabilir.
