Güney Afrika Cumhuriyeti'nde siyasi kriz derinleşiyor: Eski Devlet Başkanı Jacob Zuma, milyarlarca dolarlık yolsuzluk skandalının merkezindeki Gupta ailesinden bir kardeşle Hindistan'da bir araya geldi. Bu buluşma, ülkede on yılı aşkın süredir devam eden devlet yağması tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Zuma'nın ülkeden ayrılması ve firari bir sanıkla görüşmesi, hükümet tarafından 'Güney Afrika halkına orta parmak' olarak nitelendirildi.
Skandalın arka planı: Gupta ailesi ve devlet ele geçirme
Gupta kardeşlerin Güney Afrika siyasetinde ve kamu ihalelerinde oynadığı kirli oyun, 2010'lu yılların başında ortaya çıkmaya başladı. Üç kardeş -Ajay, Atul ve Rajesh Gupta- eski Devlet Başkanı Jacob Zuma döneminde devlet kurumlarını adeta bir aile şirketi gibi yönetti. 'GuptaLeaks' adı verilen e-posta sızıntıları, bakan atamalarından kamu ihalelerine kadar her alanda Guptaların parmağı olduğunu gösterdi. Zuma'nın oğlu Duduzane'ın da bu yapının bir parçası olduğu iddia ediliyor. 2018'de Zuma'nın istifasına yol açan bu skandal, ülkenin en büyük yolsuzluk soruşturması olan Zondo Komisyonu'na konu oldu. Komisyon raporları, Guptaların dönemin maliye bakanını bile atadığını ortaya koydu. Atul Gupta, 2022'de Birleşik Arap Emirlikleri'nde yakalanmıştı; ancak Ajay Gupta halen Hindistan'da yaşıyor ve iade talebine rağmen serbest dolaşıyor. Zuma ise 2021'de mahkemeye saygısızlıktan 15 ay hapis cezasına çarptırıldı ancak sağlık gerekçesiyle cezası ertelendi.
Bölgesel ve küresel boyut: Güney Afrika'nın uluslararası itibarı tehlikede
Zuma'nın, hakkında uluslararası yakalama kararı bulunan bir firariyle görüşmek üzere ülkeyi terk etmesi, Güney Afrika'nın yolsuzlukla mücadeledeki kredibilitesini zedeliyor. Afrika Ulusal Kongresi (ANC) hükümeti, Zuma'nın bu hareketini 'yargıya ve halka saygısızlık' olarak tanımlarken, muhalefet partileri eski cumhurbaşkanının derhal tutuklanmasını istiyor. Adalet Bakanı, Zuma'nın ziyaretini 'Güney Afrika halkına orta parmak' sözleriyle kınadı. Olay, Afrika Birliği'nin yolsuzlukla mücadele söylemleriyle de çelişiyor. Güney Afrika, kıtanın en sanayileşmiş ekonomisi olmasına rağmen yolsuzluk endekslerinde sürekli geriliyor. Bu tür skandallar, uluslararası yatırımcı güvenini de olumsuz etkiliyor. Hindistan'ın Gupta kardeşleri iade etmemesi ise iki ülke arasında diplomatik bir sorun olarak duruyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Güney Afrika, Türkiye'nin Afrika açılımında kilit ülkelerden biri olup, ticaret hacmimiz 1 milyar dolar seviyesindedir. Türk Hava Yolları'nın Johannesburg ve Cape Town seferleri, iş dünyamızın bölgeye erişimini kolaylaştırmaktadır. Zuma-Gupta görüşmesi, Güney Afrika'da siyasi istikrarsızlık riskini artırarak Türk yatırımcılar için belirsizlik yaratabilir. Türkiye, Afrika'da yolsuzlukla mücadele ve hukukun üstünlüğü konularında ilkeli duruşunu sürdürürken, bu tür olaylar kıta genelinde yönetişim kalitesine ilişkin endişeleri derinleştirmektedir. Ankara'nın bu gelişmeyi yakından izlemesi, özellikle enerji ve altyapı projelerinde iş birliği yaptığı Güney Afrika'daki muhatap kurumların istikrarı açısından önem taşımaktadır.
