Çin'in eski Başbakanı Zhu Rongji'nin 11 Ekim'de Pekin'de düzenlenen devlet töreniyle toprağa verilmesi, ülkenin ekonomik kalkınma dönemine duyulan özlemi ve bugünkü belirsizlikleri yeniden gündeme taşıdı. Yetkililer, töreni Zhu'nun mirası üzerinden günümüz Çin'inin sürekliliğini vurgulamak için kullansa da, birçok Çinli için o dönemin iyimserliği yerini derin bir hayal kırıklığına bırakmış durumda. Zhu Rongji, 1998-2003 yılları arasında başbakanlık yapmış ve Çin'in dünya ekonomisine entegrasyonunda kilit rol oynamıştı.
Reformların Mimarı ve Mirası
Zhu Rongji, 1990'ların sonunda Asya mali krizi sırasında uyguladığı cesur reformlarla tanınıyor. Devlete ait zarar eden işletmeleri yeniden yapılandırması, bankacılık sistemini revize etmesi ve Çin'i Dünya Ticaret Örgütü'ne (DTÖ) üye yapması, ülkenin yabancı yatırımlara açılmasını sağladı. Onun liderliğinde Çin, yıllık ortalama yüzde 9'un üzerinde büyüme kaydederek milyonlarca insanı yoksulluktan kurtardı. Ancak bu büyümenin bedeli ağır oldu: milyonlarca işçi işten çıkarıldı, kırsal kesimden kentlere büyük göçler yaşandı. Bugün ise Çin, Zhu'nun dönemindeki dinamizmi aratıyor. Genç nüfus artan işsizlikle boğuşuyor, emlak sektörü çöküşün eşiğinde ve devletin ekonomiye müdahaleleri özel sektörün güvenini sarsmış durumda. Pekin yönetimi, Zhu'nun cenazesini 'büyük devrimci savaşçı' olarak nitelendirdiği törenle, geçmiş başarıları sahiplenip bugünkü politikalarını meşrulaştırma fırsatı olarak gördü.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Çin'in Ekonomik Yönelimi İzleniyor
Zhu Rongji'nin cenazesi, sadece bir liderin ardından duyulan saygının ötesinde, Çin'in ekonomik rotasına dair küresel bir merakı da yansıtıyor. Batılı ülkeler, Çin'in DTÖ'ye katılımının ardından geçen 20 yılda ortaya çıkan ticaret fazlaları ve teknoloji transferi konularında eleştirilerini artırdı. Washington ve Brüksel, Çin'in devlet destekli sanayi politikalarını 'aşırı kapasite' ve 'zorla teknoloji transferi' olarak nitelendirerek yeni ticaret engelleri getirmeye çalışıyor. Öte yandan, Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi gibi projeleri, Asya ve Afrika'da altyapı yatırımlarıyla nüfuzunu genişletmesine yol açıyor. Zhu'nun döneminde başlayan ekonomik küreselleşme süreci, bugün Çin ile Batı arasında bir rekabet alanına dönüşmüş durumda. Uzmanlar, Çin'in önümüzdeki dönemde Zhu'nun piyasa odaklı reformlarına geri dönüp dönmeyeceğini veya devlet kontrolünü daha da artırıp artırmayacağını yakından izliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin'deki bu yönelim tartışmaları, Türkiye'yi doğrudan etkileme potansiyeli taşıyor. Türkiye, Çin'le ticaret hacmini artırma ve Kuşak ve Yol projelerinde işbirliği yapma çabasında. Ancak Çin'in ekonomik belirsizlikleri, Türk ihracatçıları için yeni fırsatlar veya riskler doğurabilir. Örneğin, Çin'in ithalat talebindeki düşüş, Türkiye'nin ihracatını olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Çin'in reformlara dönmesi durumunda, Türkiye'nin Çin'e yönelik dış politika stratejisini gözden geçirmesi gerekebilir. Bu bağlamda, Zhu Rongji'nin mirası, sadece Çin için değil, Türkiye dahil tüm gelişmekte olan ülkeler için önemli dersler içeriyor: piyasa reformları ile devlet müdahalesi arasındaki denge, uzun vadeli kalkınmanın anahtarı olabilir.
