Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelensky, uluslararası havayollarına Rus hava sahasını kullanmaktan kaçınmaları çağrısında bulundu. Bu açıklama, Kiev'in insansız hava aracı (İHA) operasyonlarını yoğunlaştırdığı bir dönemde geldi. Zelensky, Rus hava sahasını kullanan havayollarının, Ukrayna'nın savunma sistemlerinin hedefi olabilecek uçaklara ev sahipliği yaparak risk altına girdiğini belirtti. Özellikle Çin ve Körfez ülkelerinin havayollarının hâlâ Rus hava sahasını kullandığına dikkat çeken Zelensky, bu durumun hem mali hem de güvenlik açısından sorunlar yarattığını vurguladı. Rusya ise Ukrayna'ya yönelik saldırılarını artıracağını açıkladı.
Gelişmenin Arka Planı
2022 yılında Rusya'nın Ukrayna'ya başlattığı geniş çaplı işgalin ardından birçok Batılı ülke, Rus hava sahasını kendi havayollarına kapatmıştı. Buna karşılık Rusya da Batılı havayollarına hava sahasını kapatma kararı almıştı. Bu durum, özellikle Avrupa-Asya uçuşlarında rotaların uzamasına ve maliyetlerin artmasına neden olmuştu. Ancak bazı ülkeler, özellikle Çin, Hindistan ve Körfez ülkeleri, Rus hava sahasını kullanmaya devam ediyor. Bu durum, Ukrayna hükümeti tarafından sık sık eleştiriliyor; çünkü bu havayollarının Rusya'ya mali kaynak sağladığı ve savaşın finansmanına dolaylı olarak katkıda bulunduğu belirtiliyor.
Zelensky'nin son açıklaması, Ukrayna'nın İHA kapasitesini artırdığı bir döneme denk geldi. Ukrayna, son haftalarda Rusya'nın enerji tesislerine ve askeri hedeflerine yönelik uzun menzilli İHA saldırılarını yoğunlaştırdı. Bu saldırılar, Rusya'nın iç bölgelerindeki hava savunma sistemlerini zorluyor ve savaşın Rusya topraklarına da taşındığını gösteriyor. Zelensky, bu saldırıların savaşın seyrini değiştirebileceğini ve Rusya'nın savaş makinesini zayıflatacağını savunuyor. Ancak analistler, Ukrayna'nın İHA saldırılarının Rusya'nın askeri kapasitesine ciddi bir zarar vermesinin zor olduğunu, ancak psikolojik ve ekonomik etkilerinin göz ardı edilemeyeceğini belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Havacılık sektörü, Ukrayna savaşının en çok etkilediği alanlardan biri oldu. Avrupa Birliği ve ABD, Rus hava sahasını kapatarak havayollarına alternatif rotalar belirledi. Bu durum özellikle Asya ile Avrupa arasındaki uçuş sürelerini ve yakıt maliyetlerini artırdı. Öte yandan, Rusya'nın hava sahasını kullanan havayolları, Batılı rakiplerine göre maliyet avantajı elde ediyor. Çin'in büyük havayolları (Air China, China Eastern, China Southern) ve Körfez ülkelerinin bayrak taşıyıcıları (Emirates, Qatar Airways, Etihad) hâlâ Rus hava sahasını kullanıyor. Bu durum, bu şirketlerin Avrupa-Asya rotalarında daha kısa sürede ve daha düşük maliyetle uçmasını sağlıyor. Ancak bu durum, Batılı ülkeler tarafından Rusya'ya destek olarak yorumlanıyor ve bu şirketlere yönelik eleştiriler artıyor.
Zelensky'nin bu konudaki açıklamaları, uluslararası topluma baskı yapma amacı taşıyor. Ukrayna, Rus hava sahasını kullanan tüm havayollarının ekonomik yaptırımlara tabi tutulması gerektiğini savunuyor. Ayrıca Kiev, Rus hava sahasının kapatılmasının Rusya'nın havacılık gelirlerini önemli ölçüde azaltacağını iddia ediyor. Rusya'nın hava sahasından aldığı geçiş ücretleri ve yakıt ikmali hizmetleri, Rus ekonomisi için önemli bir gelir kaynağı oluşturuyor. Bu gelirin kesilmesi, Rusya'nın savaş bütçesini olumsuz etkileyebilir. Ancak Çin ve Körfez ülkeleri, Batı'nın bu baskısına rağmen Rusya ile ekonomik ilişkilerini sürdürüyor.
Rusya'nın Yanıtı ve Savaşın Seyri
Rusya Savunma Bakanlığı, Ukrayna'ya yönelik saldırılarını yoğunlaştıracağını açıkladı. Rus yetkililer, Ukrayna'nın İHA saldırılarına karşılık olarak özellikle enerji altyapısına ve askeri hedeflere yönelik füze saldırılarını artıracaklarını belirtti. Son haftalarda Rusya, Ukrayna genelinde enerji santrallerine ve elektrik şebekelerine yönelik büyük çaplı saldırılar düzenledi. Bu saldırılar, Ukrayna'da elektrik kesintilerine ve halkın günlük yaşamında ciddi zorluklara neden oluyor. Ukrayna ise Rusya'nın enerji tesislerine yönelik İHA saldırılarıyla karşılık veriyor. Bu karşılıklı saldırılar, savaşın kış aylarında daha da şiddetlenebileceğine işaret ediyor.
Uzmanlar, bu yeni aşamada her iki tarafın da stratejik olarak zorlu bir döneme girdiğini belirtiyor. Ukrayna'nın İHA teknolojisindeki ilerlemesi ve uzun menzilli saldırı kapasitesi, savaşın dinamiklerini değiştiriyor. Rusya ise insan gücü ve mühimmat üstünlüğünü kullanarak Ukrayna'nın direncini kırmaya çalışıyor. Ancak Batılı ülkelerin Ukrayna'ya sağladığı askeri destek devam ettikçe, savaşın uzun bir sürece yayılması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Rusya ve Ukrayna arasındaki savaşta arabuluculuk rolü üstlenmiş ve iki ülkeyle de dengeli ilişkilerini sürdürmeye çalışmıştır. Zelensky'nin çağrısı, Türkiye'nin hava sahasını kullanan havayollarını da etkileyebilir. Türk Hava Yolları, Rusya'ya uçuşlarını sürdürüyor ve Rus hava sahasını kullanıyor. Bu durum, Türkiye'nin Rusya ile olan ekonomik ilişkileri açısından hassas bir denge oluşturuyor. Türkiye, Batı'nın yaptırımlarına katılmamakla birlikte, Ukrayna'ya insani ve askeri destek sağlıyor. Bu nedenle Ankara, Rus hava sahasının kapatılması yönündeki baskılara temkinli yaklaşıyor. Küresel havacılıkta yaşanacak olası bir değişiklik, Türkiye'nin transit merkezi olma rolünü etkileyebilir.
