Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Polonya'nın kendisine takdim ettiği en yüksek devlet nişanı olan Beyaz Kartal Nişanı'nı, Polonya tarafından ödülün geri alınmasının ardından iade etti. Kiev yönetimi, bu kararın ardından iki ülke arasındaki tarihsel anlaşmazlıkların yeniden alevlendiği bir dönemde, diyalog kapısını açık bıraktığını duyurdu. Zelenskiy, yaptığı açıklamada, Ukrayna'nın "ortak geçmişimizin zor ve acı dolu sayfaları" hakkında yapıcı bir şekilde konuşmaya hazır olduğunu belirtti.
Gelişmenin arka planı
Beyaz Kartal Nişanı, Polonya'nın en prestijli devlet ödülü olup, genellikle yabancı devlet başkanlarına dostluk ve iş birliği sembolü olarak veriliyor. Zelenskiy'ye bu nişan, Ukrayna'nın Rusya'ya karşı savaşında Polonya'nın verdiği destek nedeniyle 2022 yılında takdim edilmişti. Ancak son dönemde Polonya'da, Ukrayna'nın Volhinya katliamı olarak bilinen tarihsel olayı yeterince tanımadığına dair artan eleştiriler, ödülün geri alınmasına yol açtı. Polonya hükümeti, Volhinya'da 1943-1945 yılları arasında Ukrayna Milliyetçileri Örgütü ve Ukrayna İsyan Ordusu tarafından Polonyalılara yönelik gerçekleştirilen etnik temizliğin resmen soykırım olarak tanınmasını talep ediyor. Ukrayna ise bu olayı karşılıklı bir trajedi olarak nitelendiriyor ve ortak tarih komisyonu kurulmasını öneriyor.
Zelenskiy'nin nişanı iade etmesi, diplomatik bir gerilim olarak yorumlansa da, Ukrayna tarafının yine de Polonya ile ilişkileri tamamen koparmak istemediğini gösteriyor. Zira Ukrayna, Rusya'ya karşı savaşında Polonya'nın askeri, siyasi ve insani desteğine büyük ölçüde bağımlı. Polonya ise Ukrayna'nın en güçlü savunucularından biri olarak, NATO ve AB içinde Kiev'e destek sağlanması için yoğun çaba harcıyor. Bu nedenle, iki ülke arasındaki tarihsel anlaşmazlıkların, mevcut stratejik ortaklığı tehdit etmesi istenmiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Polonya-Ukrayna ilişkilerindeki bu gerginlik, Avrupa'nın güvenlik mimarisi ve Rusya'ya karşı oluşturulan Batı ittifakı açısından önemli bir sınav niteliği taşıyor. Volhinya meselesi, her iki ülkede de milliyetçi kesimler tarafından hassasiyetle takip edilen bir konu. Polonya'da iktidar partisi Hukuk ve Adalet (PiS), iç kamuoyunda milliyetçi tabanına hitap etmek için bu dosyayı sık sık gündeme getiriyor. Öte yandan Ukrayna'da da tarihsel anlatılar, ulusal kimliğin inşasında merkezi bir rol oynuyor.
Avrupa Birliği ve NATO, bu anlaşmazlığın büyümesini engellemek için arabuluculuk yapabilir. Zira Rusya'nın Ukrayna'ya karşı savaşı devam ederken, müttefikler arasında bir bölünme, Moskova'nın işine yarayabilir. Özellikle son dönemde ABD'de Ukrayna'ya yardım konusundaki siyasi tartışmalar ve Avrupa'da savaş yorgunluğunun baş göstermesi, Kiev ve Varşova arasında gereksiz bir krizi daha da riskli hale getiriyor.
Bununla birlikte, Zelenskiy'nin "zor sayfalar" konusunda diyaloğa açık olması, uzlaşma arayışının sinyalini veriyor. Polonya Dışişleri Bakanlığı da yaptığı açıklamada, Ukrayna ile ilişkilerin stratejik önemine vurgu yaparak, tarihsel konuların dostane bir şekilde ele alınması gerektiğini belirtti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, hem Ukrayna hem de Polonya ile yakın ilişkilere sahip bir NATO müttefiki olarak, iki ülke arasındaki bu tür gerilimleri dikkatle izlemektedir. Ukrayna'daki savaşın seyri, Karadeniz güvenliği ve tahıl koridoru anlaşması gibi konular doğrudan Türkiye'nin çıkarlarını ilgilendirdiğinden, Kiev-Varşova ekseninde oluşabilecek herhangi bir kırılma Ankara tarafından endişeyle karşılanır. Türkiye, tarihsel olarak her iki ülkeyle de iyi ilişkiler kurmuş olup, bu tür anlaşmazlıklarda yapıcı bir arabulucu rolü oynayabilir. Ayrıca, Türk kamuoyunda Volhinya katliamı pek bilinmese de, bu tür tarihsel tartışmaların bölgesel istikrarı etkilemesi engellenmelidir.
