Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Norveç'e resmi ziyareti için Moldova üzerinden transit geçişi sırasında ülkeye iki kez Rus insansız hava aracı (İHA) saldırısı düzenlendiğini belirtti. Olay, 9 Eylül'de Moldova hükümet sözcüsünün, Ukrayna Devlet Başkanı'nın uçağının kalkışının ülke hava sahasının İHA alarmı nedeniyle kapatılması sonucu geciktiğini açıklamasıyla ortaya çıktı. Zelenskiy'nin açıklaması, söz konusu gecikmenin ardındaki nedeni netleştirirken, Rusya'nın Ukrayna sınırındaki komşu ülkelere yönelik saldırılarının boyutunu da gözler önüne serdi.
Moldova makamları, 9 Eylül sabahı erken saatlerde hava sahasında tespit edilen İHA'lar nedeniyle ülke genelinde kısa süreli hava sahası kapatma kararı almıştı. Başkent Kişinev'deki Uluslararası Havalimanı'ndan yapılan uçuşlar geçici olarak durdurulmuş, Ukrayna Devlet Başkanı'nın uçağı da bu süre zarfında Moldova hava sahasında beklemek zorunda kalmıştı. Moldova hükümet sözcüsü, olayın ardından yaptığı açıklamada, "Ukrayna Devlet Başkanı'nın Norveç'e hareketi, ülkemizin hava sahasının bir İHA alarmı nedeniyle kapatılması üzerine gecikmiştir" ifadelerini kullanmıştı.
Olayın arka planı ve Moskova'nın saldırı stratejisi
Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik İHA saldırıları, savaşın başlangıcından bu yana çeşitli vesilelerle Moldova hava sahasını ihlal etmişti. Özellikle 2023 yılından itibaren Rus ordusunun Ukrayna'nın güneybatısındaki liman kentleri ve enerji altyapısını hedef alan İHA operasyonları sırasında, bazı insansız hava araçlarının Moldova sınırını geçtiği ve ülke topraklarına düştüğü rapor edilmişti. Bu olaylar, Moldova'yı NATO üyesi olmamasına rağmen giderek artan bir güvenlik tehdidiyle karşı karşıya bırakıyor.
Zelenskiy'nin açıklaması, Rusya'nın sadece Ukrayna'yı değil, aynı zamanda Batı'ya entegre olmaya çalışan komşu ülkeleri de baskı altına alma stratejisinin bir parçası olarak değerlendiriliyor. Moldova, son yıllarda Avrupa Birliği üyeliği yolunda önemli adımlar atmış, 2022'de aday ülke statüsü kazanmış ve 2023'te katılım müzakerelerine başlamıştı. Bu süreç, Moskova'nın bölgedeki etkisini kaybetmemek için daha agresif bir tutum izlemesine yol açıyor.
Rus İHA'larının Moldova hava sahasında görülmesi, ülkenin savunma kapasitesinin yetersizliğini de gözler önüne seriyor. Moldova ordusu, küçük ve modernizasyon ihtiyacı olan bir hava savunma sistemine sahip. Ülke, Batı'dan hava savunma sistemleri tedarik etmek için çeşitli girişimlerde bulunsa da, bu konuda henüz somut bir adım atılmış değil. Bu durum, Moldova'nın olası bir İHA saldırısına karşı savunmasız kalmasına neden oluyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Olay, Karadeniz bölgesinde giderek artan jeopolitik gerilimin bir yansıması olarak öne çıkıyor. Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırıları, sadece iki ülke arasında bir savaş olmaktan çıkmış, bölgesel istikrarı tehdit eden bir krize dönüşmüş durumda. Moldova'nın yanı sıra Romanya ve Polonya gibi NATO üyesi ülkeler de zaman zaman Rus İHA'larının hava sahalarını ihlal ettiğini bildirmişti. Bu tür ihlaller, NATO'nun 5. Madde'sini gündeme getirebilecek potansiyel bir çatışma riski taşıyor.
Zelenskiy'nin Norveç ziyareti, Ukrayna'nın Batılı müttefikleriyle savunma işbirliğini güçlendirme çabalarının bir parçası. Norveç, Ukrayna'ya askeri ve insani yardım sağlayan ülkeler arasında yer alıyor. Ziyaret sırasında ikili görüşmelerde Ukrayna'nın hava savunma kapasitesinin artırılması ve yeni yardım paketlerinin ele alınması bekleniyor. Ancak Zelenskiy'nin transit geçişi sırasında yaşanan bu olay, Ukrayna'nın hava sahasının ne kadar kırılgan olduğunu ve Batı'nın desteğinin önemini bir kez daha ortaya koydu.
Moldova Cumhurbaşkanı Maia Sandu, olayla ilgili henüz resmi bir açıklama yapmadı. Ancak ülke yetkilileri, son aylarda Rus İHA'larının Moldova hava sahasına girmesiyle ilgili endişelerini sık sık dile getiriyordu. Moldova Dışişleri Bakanlığı, konuyu uluslararası platformlara taşıyarak Rusya'nın saldırgan tutumuna karşı destek arayışında. Batılı ülkelerden gelen açıklamalar ise genellikle Rusya'yı kınama ve Moldova'nın toprak bütünlüğüne destek verme yönünde.
Uzmanlar, Rusya'nın İHA saldırılarını Moldova gibi ülkeler üzerinde baskı kurmak ve Batı yanlısı hükümetleri istikrarsızlaştırmak için bir araç olarak kullandığını belirtiyor. Bu saldırılar, aynı zamanda Rusya'nın Ukrayna'daki savaşta elde edemediği askeri başarısızlıkları telafi etmek için çevre ülkelere yönelik provokasyonlara başvurabileceğini gösteriyor. Moldova'nın Gagauzya bölgesi ve Transdinyester'deki ayrılıkçı yapılar, Rusya'nın bu ülkedeki etkisini sürdürmek için kullandığı diğer araçlar arasında.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Rus İHA'larının Moldova hava sahasını ihlal etmesi ve Zelenskiy'nin transit geçişi sırasında yaşanan bu olay, Karadeniz havzasındaki istikrarı doğrudan ilgilendiriyor. Türkiye, Montrö Boğazlar Sözleşmesi çerçevesinde Karadeniz'de denge politikası izlerken, bölgede artan askeri gerilimden en çok etkilenecek ülkelerden biri. Moldova'nın istikrarı, Türkiye'nin Balkanlar ve Karadeniz stratejisi açısından kritik önemde. Ayrıca, Rusya'nın komşu ülkelere yönelik İHA saldırıları, Türkiye'nin savunma sanayii işbirliklerini ve enerji güvenliğini de dolaylı olarak etkiliyor. Ankara'nın hem Ukrayna hem de Moldova ile geliştirdiği ilişkiler, bu tür provokasyonlar karşısında diplomatik dengeyi koruma gerekliliğini ortaya koyuyor.
Olayın ardından uluslararası toplumun vereceği tepki, benzer saldırıların önlenmesi açısından belirleyici olacak. NATO ve AB'nin Moldova'ya yönelik destek mesajları, Rusya'nın bölgedeki eylemlerini sınırlayabilir. Türkiye'nin de bu süreçte yapıcı bir rol üstlenmesi, bölgesel barış ve güvenliğe katkı sağlayabilir.
