Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Belçika'nın başkenti Brüksel'de düzenlenen Avrupa Birliği zirvesinde Avrupa liderlerine seslendi. Zirve, AB'nin Ukrayna'ya yönelik desteğini teyit etmesi açısından önemliydi. Ancak zirve, ABD Başkanı Donald Trump ile yaşanan gerginlik ve Ukrayna'nın bütçesindeki büyük açık nedeniyle gölgede kaldı. AB liderleri, Rusya'nın saldırılarına karşı Ukrayna'nın yanında durma sözü verirken, Kiev'in önümüzdeki kış aylarında hem askeri hem de ekonomik açıdan ciddi zorluklarla karşılaşacağı belirtiliyor.
Zirvenin arka planı ve AB'nin tutumu
Brüksel'de bir araya gelen AB devlet ve hükümet başkanları, Ukrayna'ya yönelik askeri ve mali desteğin süreceğini açıkladı. Zirve sonuç bildirgesinde, Rusya'nın Ukrayna'ya karşı yürüttüğü savaş kınanırken, Ukrayna'nın toprak bütünlüğü ve egemenliğine vurgu yapıldı. AB Konseyi Başkanı Charles Michel ve AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Ukrayna'nın AB üyelik sürecinde ilerleme kaydettiğini ve reformların devam etmesi gerektiğini ifade etti.
Ancak zirvenin asıl gölgesi, ABD ile Ukrayna arasındaki ilişkilerdeki soğuma oldu. ABD Başkanı Donald Trump'ın son dönemde Ukrayna'ya yönelik eleştirel açıklamaları ve askeri yardımları sorgulaması, Kiev'in Batı'daki en büyük destekçisiyle bağlarını zayıflattı. Özellikle Trump'ın Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy ile yaşadığı gerilim, ABD'nin Ukrayna'ya sağladığı Starlink uydu hizmetleri ve diğer askeri yardımlar konusunda belirsizliğe yol açtı. Bu durum, Ukrayna'nın savunma kapasitesi ve iletişim altyapısı için risk oluşturuyor.
Zelenskiy, zirvede yaptığı konuşmada, Ukrayna'nın özgürlük mücadelesinin sadece kendi ülkesi için değil, tüm Avrupa'nın güvenliği için kritik olduğunu vurguladı. AB liderlerinden hava savunma sistemleri, mühimmat ve mali yardım taleplerini yineledi. AB yetkilileri, Ukrayna'ya yönelik 50 milyar euroluk mali destek paketinin bir kısmının serbest bırakıldığını ancak Macaristan'ın vetosu nedeniyle bazı fonların hâlâ bloke olduğunu hatırlattı.
Bütçe açığı ve kış ayları endişesi
Ukrayna'nın karşı karşıya olduğu en büyük sorunlardan biri, devasa bütçe açığı. Savaşın yıkıcı etkileri, altyapı hasarı ve artan savunma harcamaları nedeniyle Ukrayna ekonomisi ciddi baskı altında. Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası'ndan sağlanan krediler ve AB'nin mali yardımları, açığı kısmen kapatıyor olsa da, önümüzdeki kış aylarında enerji altyapısına yönelik Rus saldırıları ve artan insani ihtiyaçlar nedeniyle ek kaynak gerekecek.
AB yetkilileri, Ukrayna'nın enerji sisteminin Rusya'nın füze saldırılarına karşı hassas olduğunu ve kış aylarında elektrik kesintilerinin yaşanabileceğini belirtiyor. Bu nedenle AB, Ukrayna'ya jeneratör, transformatör ve enerji ekipmanı desteği sağlamayı planlıyor. Ayrıca, Ukrayna'nın tahıl ihracatını sürdürebilmesi için alternatif yollar aranıyor.
Zelenskiy, zirve sonrası yaptığı açıklamada, AB'nin desteğinden memnuniyet duyduğunu ancak daha fazlasına ihtiyaç duyduklarını ifade etti. Ukrayna lideri, "Birlik olmazsak kaybederiz. Avrupa'nın güvenliği Ukrayna'nın güvenliğinden ayrı düşünülemez" dedi. Ancak AB içinde de Ukrayna'ya destek konusunda görüş ayrılıkları bulunuyor. Macaristan Başbakanı Viktor Orban, Ukrayna'ya yönelik mali yardımın gözden geçirilmesi gerektiğini savunuyor ve Rusya ile diyalog çağrısı yapıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Ukrayna'daki savaş, Avrupa'nın güvenlik mimarisini derinden etkiliyor. NATO'nun doğu kanadında askeri varlığını güçlendirmesi, Rusya ile Batı arasındaki gerilimi artırıyor. ABD'nin Ukrayna'ya verdiği desteğin sorgulanması, Avrupa'nın kendi savunma kapasitesini artırma çabalarını hızlandırdı. Almanya ve Fransa, Avrupa'nın stratejik özerkliği konusunda daha fazla sorumluluk alması gerektiğini savunuyor.
Öte yandan, Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırıları, küresel gıda ve enerji güvenliğini de tehdit ediyor. Ukrayna ve Rusya'nın tahıl ihracatındaki aksamalar, özellikle Afrika ve Orta Doğu ülkelerinde gıda fiyatlarının artmasına neden oldu. AB, Ukrayna'nın tahıl koridorunu açık tutmak için Türkiye ve BM ile işbirliğini sürdürüyor.
Zirve, AB'nin Ukrayna'ya yönelik desteğinin süreceğini göstermesi açısından önemliydi ancak ABD ile yaşanan gerilim ve bütçe sorunları, Kiev'in önümüzdeki dönemde daha fazla zorlukla karşılaşacağını gösteriyor. Ukrayna, kış aylarında hem askeri hem de ekonomik açıdan ayakta kalmak için Batı'nın desteğine her zamankinden daha fazla ihtiyaç duyuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Ukrayna'daki savaş ve Batı ile Rusya arasındaki gerilim, Türkiye'nin dış politika ve güvenlik dengelerini doğrudan etkiliyor. Türkiye, Karadeniz'deki istikrarı ve tahıl koridorunun sürdürülebilirliğini yakından takip ediyor. ABD ile Ukrayna arasındaki gerilim, Türkiye'nin arabuluculuk rolünü güçlendirebilir. Ayrıca, enerji arz güvenliği ve bölgesel ticaret yolları açısından Ukrayna'nın istikrarı Türkiye için kritik. Türkiye, hem Ukrayna hem de Rusya ile dengeli ilişkiler yürüterek bölgesel barışa katkı sağlamayı hedefliyor. AB'nin Ukrayna'ya desteği ve ABD'nin tutumu, Türkiye'nin NATO içindeki konumunu ve savunma işbirliklerini de etkileyebilir.
