Zambiya, 12 Ağustos'ta gerçekleştirilecek genel seçimlere hazırlanırken, Devlet Başkanı Hakainde Hichilema'nın ikinci dönem için favori olduğu ancak muhalefet lideri Brian Mundubile'nin güçlü bir meydan okumayla karşı karşıya olduğu belirtiliyor. Ülkenin birikmiş borç krizi ve yavaşlayan ekonomi, seçim kampanyasının merkezinde yer alıyor. Hichilema, 2021'deki seçim zaferinden bu yana IMF ile anlaşma sağlayarak ve borç yeniden yapılandırması için çaba göstererek ekonomik reformlara imza attı, ancak hayat pahalılığı ve işsizlik halkın en önemli şikayetleri arasında.
Ekonomik Reformlar ve Siyasi Dinamikler
Hichilema, göreve geldiğinden bu yana Uluslararası Para Fonu (IMF) ile 1,4 milyar dolarlık bir kredi anlaşmasına vardı ve ülkenin dış borcunu yeniden yapılandırmak için Çin ve diğer alacaklılarla müzakereler yürütüyor. Bu çabalar sayesinde Zambiya, 2020'de temerrüde düştükten sonra ekonomi yönetiminde istikrar sağlamaya çalışıyor. Ancak büyüme yavaş: Dünya Bankası verilerine göre GSYİH büyümesi 2023'te yüzde 3,9'a gerilerken, enflasyon yüzde 10 seviyelerinin üzerinde seyrediyor. Kwaça para birimi son iki yılda dolar karşısında değer kaybetti, bu da ithalat fiyatlarını artırarak halkın alım gücünü düşürdü.
Muhalefet partisi Milli Birlik ve İlerleme (UPND) lideri Brian Mundubile, seçim kampanyasında Hichilema'yı “zenginlerin ve yabancı yatırımcıların başkanı” olarak eleştiriyor ve kendisinin “sıradan Zambiyalının yanında” olduğunu vurguluyor. Mundubile, tarım sübvansiyonları ve genç işsizliğine yönelik istihdam programları vaat ediyor. Seçim anketleri Hichilema'nın oy oranının yüzde 50 civarında olduğunu gösteriyor, ancak kırsal kesimde hâlâ yeterli desteği alamadığı belirtiliyor.
Küresel ve Bölgesel Bağlam
Zambiya seçimleri, Afrika'nın bakır ve kobalt gibi kritik minerallerine olan talebin arttığı bir dönemde gerçekleşiyor. Ülke, dünyanın en büyük bakır üreticilerinden biri olarak yeşil enerji geçişinde stratejik öneme sahip. Ancak madencilik sektörüne yabancı yatırımın çekilmesi, vergi politikalarındaki belirsizlikler nedeniyle sekteye uğramış durumda. Çin, Zambiya'nın en büyük ticaret ortağı ve alacaklısı konumunda; Pekin'in borç yapılandırma tutumu, Hichilema hükümeti için kritik önem taşıyor.
Bölgesel olarak, Güney Afrika Kalkınma Topluluğu (SADC) üyesi olan Zambiya, demokratik geçişleriyle istikrarlı bir ülke imajı çiziyor. Ancak komşu Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki çatışmalar ve iklim değişikliğinin yol açtığı kuraklık, Zambiya'nın hidroelektriğe bağımlı enerji arzını tehdit ediyor. Seçim sonuçları, yalnızca iç politika değil, aynı zamanda bölgesel ticaret ve enerji işbirliklerini de etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Zambiya, Türkiye’nin Afrika açılımı kapsamında ilişkilerini geliştirdiği ülkelerden biridir. Türkiye, Lusaka Büyükelçiliği aracılığıyla ticari ve insani yardım faaliyetlerini yürütmektedir. İki ülke arasındaki ticaret hacmi sınırlı olsa da, Türk müteahhitlik firmaları ve TİKA, Zambiya'da altyapı projelerinde yer almaktadır. Seçim sonuçları, mevcut hükümetin devamı halinde ticari ilişkilerin istikrar kazanmasını sağlayabilir; ancak muhalefetin vaat ettiği ekonomi politikaları, özellikle madencilik sektöründe Türk yatırımcılar için yeni fırsatlar veya riskler doğurabilir. Ayrıca, Zambiya'nın stabil bir demokrasi olarak kalması, Türkiye'nin Afrika'daki diplomatik nüfuzu açısından önemli bir köprü vazifesi görmektedir.
