Yunanistan ile İsrail arasında imzalanan ve 'Akhilleus Kalkanı' olarak adlandırılan savunma iş birliği anlaşması, ABD'nin İran'a yönelik askeri operasyonlarının bölgesel dengeleri alt üst ettiği bir dönemde, Doğu Akdeniz'deki ittifak ağlarını yeniden tanımlıyor. Atina'nın Tel Aviv ile kurduğu bu yakın askeri ortaklık, yalnızca iki ülke arasındaki ilişkileri güçlendirmekle kalmıyor; aynı zamanda bölgedeki enerji kaynakları, deniz yetki alanları ve güvenlik mimarisi üzerindeki rekabeti de derinleştiriyor. Anlaşma, Yunanistan'ın Doğu Akdeniz'deki stratejik konumunu İsrail'in teknolojik ve istihbarat kapasitesiyle birleştirirken, Türkiye'nin bölgedeki varlığına karşı dolaylı bir denge unsuru oluşturuyor.
Anlaşmanın Kapsamı ve Stratejik Hedefler
Yunanistan Savunma Bakanlığı ile İsrail Savunma Kuvvetleri arasında imzalanan mutabakat zaptı, hava savunma sistemlerinden siber güvenliğe, istihbarat paylaşımından ortak askeri tatbikatlara kadar geniş bir yelpazede iş birliğini öngörüyor. 'Akhilleus Kalkanı' adı, antik Yunan mitolojisindeki yenilmez savaşçı Akhilleus'un efsanevi kalkanına atıfla seçilmiş; bu da iki ülkenin ortak savunma kimliğine verdikleri önemi simgeliyor. Ancak anlaşmanın sembolik boyutunun ötesinde, pratik hedefleri bulunuyor: Yunanistan, Ege ve Doğu Akdeniz'deki hava sahasını ve deniz yetki alanlarını korumak için İsrail'in gelişmiş drone teknolojisi, füze savunma sistemleri ve siber savunma kabiliyetlerinden yararlanmayı amaçlıyor. İsrail ise Avrupa Birliği üyesi bir NATO ülkesi olan Yunanistan üzerinden Avrupa pazarına daha güçlü bir erişim ve enerji güvenliği bağlamında stratejik bir köprü elde etmeyi hedefliyor.
Anlaşmanın gizli maddeleri olduğu yönündeki spekülasyonlar, iki ülkenin de resmi açıklamalarında yer almasa da, askeri çevrelerde anlaşmanın özellikle Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki faaliyetlerine karşı bir önleyici savunma hattı oluşturmayı amaçladığı konuşuluyor. Yunanistan'ın son yıllarda ABD ile yaptığı savunma iş birliği anlaşmaları, Fransa ile kurduğu stratejik ortaklık ve şimdi de İsrail ile derinleşen bağlar, Atina'nın bölgesel bir güvenlik ağı örme çabasının parçaları olarak değerlendiriliyor. Bu ağ, Türkiye'nin Libya ile yaptığı deniz yetki alanları anlaşmasına ve Mavi Vatan doktrinine karşı bir karşı hamle niteliği taşıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: ABD-İran Savaşı Ekseninde Değişen Dengeler
Akhilleus Kalkanı anlaşması, ABD'nin İran'a yönelik artan askeri baskısı ve İsrail'in İran hedeflerine düzenlediği saldırıların gölgesinde imzalandı. Bu bağlamda, Yunanistan'ın İsrail ile savunma iş birliğini hızlandırması, bölgesel bir kriz anında Yunanistan'ın İsrail'e lojistik destek sağlaması veya İsrail uçaklarına hava sahasını açması ihtimalini gündeme getiriyor. Nitekim Yunanistan, Girit adasındaki Souda Körfezi'ndeki ABD deniz üssü ve Larissa'daki hava üssü ile Doğu Akdeniz'deki krizlerde kritik bir lojistik merkez konumunda. İsrail ile yapılan bu anlaşma, Yunanistan'ın ABD-İsrail eksenindeki rolünü daha da pekiştiriyor ve bölgedeki diğer aktörler olan Türkiye ve İran üzerinde dolaylı bir baskı oluşturuyor.
Öte yandan anlaşma, Doğu Akdeniz'deki doğal gaz rezervlerinin işletilmesi konusundaki rekabeti de derinleştiriyor. Yunanistan, İsrail, Mısır ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi'nin dahil olduğu Doğu Akdeniz Gaz Forumu çerçevesinde geliştirilen EastMed boru hattı projesi, Türkiye'yi devre dışı bırakan bir enerji koridoru öngörüyor. İsrail ile yapılan savunma anlaşması, bu enerji altyapısının güvenliğini sağlama amacını da taşıyor. Bölgedeki bu ittifaklar, Türkiye'nin enerji merkezi olma hedefiyle çakışıyor; Ankara ise kendi enerji politikalarını ve deniz yetki alanları vizyonunu korumak için alternatif arayışlara gidiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Yunanistan-İsrail savunma anlaşması, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanları ve enerji politikalarına yönelik dolaylı bir tehdit oluşturuyor. Ankara, bu anlaşmayı Yunanistan'ın Türkiye karşıtı ittifak ağını güçlendirme çabası olarak okuyabilir; özellikle ABD ve Fransa ile derinleşen askeri iş birlikleri göz önüne alındığında, Türkiye'nin bölgedeki hareket alanı daralıyor. Bu gelişme, Türk dış politikasının Doğu Akdeniz'deki proaktif tutumunu sürdürme kararlılığını artırabilir ve Libya ile yapılan deniz yetki alanları anlaşması gibi hamlelerin önemini vurguluyor. Türkiye, diplomatik girişimlerini yoğunlaştırarak ve kendi savunma sanayiindeki yerli teknolojilere ağırlık vererek bu yeni denkleme karşı koymaya çalışabilir.
