Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, Manchester Belediye Başkanı Andy Burnham'a hitaben yaptığı açıklamada, British Museum'da sergilenen Elgin Mermerleri'nin Yunanistan'a kalıcı olarak iade edilmesi gerektiğini söyledi. Burnham, 2023 yılında yaptığı açıklamada heykellerin "hiçbir koşul öne sürülmeden" Yunanistan'a iade edilmesi gerektiğini belirtmişti. Miçotakis'in bu çağrısı, mermerlerin iadesi konusunda yıllardır süren uluslararası tartışmayı yeniden gündeme taşıdı.
Elgin Mermerleri tartışmasının arka planı
Elgin Mermerleri, Atina Akropolisi'ndeki Parthenon Tapınağı'ndan 19. yüzyılın başlarında, dönemin Osmanlı İmparatorluğu yönetiminde görevli İngiliz diplomat Lord Elgin tarafından alınan heykel ve friz parçalarından oluşuyor. 1801-1805 yılları arasında İngiltere'ye taşınan eserler, 1816'dan bu yana British Museum'da sergileniyor. Yunanistan, eserlerin yasadışı yollarla ülkeden çıkarıldığını savunarak 1980'lerden itibaren iade taleplerini resmi düzeyde dile getiriyor. Birleşik Krallık ise eserlerin yasal olarak satın alındığını ve müzenin koleksiyonunun bir parçası olduğunu öne sürüyor.
Andy Burnham, 2023 yılında yaptığı açıklamada, "Elgin Mermerleri'nin Yunanistan'a iade edilmesi gerektiğine inanıyorum. Bu, koşulsuz ve kalıcı bir iade olmalı" ifadelerini kullanmıştı. Burnham'ın bu tutumu, İngiltere'deki bazı siyasetçilerin ve kamuoyunun mermerlerin iadesine yönelik artan desteğini yansıtıyor. Ancak Birleşik Krallık hükümeti ve British Museum yönetimi, yasal engeller ve müze koleksiyonunun bütünlüğü gerekçesiyle iadeye sıcak bakmıyor.
Uluslararası boyut ve kültürel miras tartışmaları
Elgin Mermerleri tartışması, sadece iki ülke arasında bir anlaşmazlık olmanın ötesinde, sömürgecilik döneminde yağmalanan kültürel varlıkların iadesi konusundaki küresel tartışmanın sembolü haline gelmiş durumda. Son yıllarda birçok ülke, sömürge döneminde çıkarılan tarihi eserlerin iadesi için kampanyalar yürütüyor. Fransa, Almanya ve Hollanda gibi ülkeler, Afrika ve Asya'dan götürülen eserleri iade etmeye başladı. Bu gelişmeler, British Museum üzerindeki baskıyı artırıyor.
Yunanistan, 2021'de UNESCO'ya yaptığı başvuruda mermerlerin iadesi için uluslararası destek istemişti. Ayrıca, Atina'daki Akropolis Müzesi'nde mermerler için ayrılmış boş alanlar bulunuyor ve Yunanistan, eserlerin orijinal bağlamında sergilenmesi gerektiğini savunuyor. Birleşik Krallık'ta yapılan kamuoyu araştırmaları, halkın önemli bir bölümünün iadeyi desteklediğini gösteriyor. Ancak yasal süreç, British Museum'un kuruluş yasası nedeniyle karmaşık bir hal alıyor; müzenin koleksiyonundan eser çıkarmak için parlamento onayı gerekiyor.
Miçotakis'in Burnham'a yönelik çağrısı, Birleşik Krallık'ta genel seçim öncesi dönemde siyasi bir mesaj olarak da yorumlanıyor. Burnham, İşçi Partisi'nin önde gelen isimlerinden biri ve olası bir başbakan adayı olarak görülüyor. Yunanistan, İşçi Partisi'nin iktidara gelmesi durumunda mermerlerin iadesi konusunda daha olumlu bir tutum sergileyebileceğini umut ediyor. Ancak İşçi Partisi lideri Keir Starmer, konuya temkinli yaklaşıyor ve önceliğin yasal süreçler olduğunu belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Elgin Mermerleri, Osmanlı İmparatorluğu döneminde Atina'dan alınmış olması nedeniyle dolaylı da olsa Türkiye'yi ilgilendiren bir tarihsel arka plana sahip. Türkiye, kültürel mirasın iadesi konusunda son yıllarda aktif bir politika izliyor ve yurtdışına kaçırılan tarihi eserlerin geri getirilmesi için çalışmalar yürütüyor. Bu bağlamda, Yunanistan'ın iade talebi, Türkiye'nin kendi kültürel varlıkları için yürüttüğü mücadeleye paralel bir örnek teşkil ediyor. Ayrıca, Türkiye ve Yunanistan arasındaki ilişkilerde kültürel miras konusu zaman zaman gündeme geliyor; ancak bu dosya doğrudan ikili ilişkilerin bir parçası değil. Yine de Türkiye, uluslararası platformlarda sömürge dönemi eserlerinin iadesi yönündeki çabalara destek vererek kendi pozisyonunu güçlendirebilir. Bu gelişme, Türkiye'nin kültürel diplomasi alanındaki argümanlarını destekleyici nitelikte.
