Yunanistan'ın önde gelen denizcilik patronlarından Victor Restis, Hürmüz Boğazı'nda seyreden gemileri için İran'a geçiş ücreti ödemeye hazır olduğunu söyledi. Middle East Eye'a konuşan Restis, İran'ın bölgedeki stratejik konumunu kabul ettiğini ve ticari gemilerin güvenli geçişi için makul bir ücret ödenebileceğini belirtti. Bu açıklama, İran'ın Hürmüz Boğazı'nda zaman zaman gemilere el koyması ve bölgedeki ABD-İran gerginliğinin arttığı bir dönemde geldi. Restis, "Eğer bu, gemilerimizin güvenli geçişini sağlayacaksa, neden olmasın?" diyerek pragmatik bir yaklaşım sergiledi.
Gelişmenin arka planı: Restis'in çıkışı ve sektördeki yankıları
Victor Restis, Yunanistan'ın en büyük denizcilik ailelerinden birine mensup ve filosunda 30'dan fazla gemi bulunuyor. Kendisi daha önce de uluslararası denizcilik kuruluşlarında liderlik yapmış, özellikle Ortadoğu ve Asya rotalarında etkin bir isim. Restis'in bu açıklaması, İran'ın Hürmüz Boğazı'nda uyguladığı fiili geçiş ücreti sistemine yönelik ilk büyük destek olarak yorumlandı. Ancak diğer armatörler ve denizcilik örgütleri, bu tür ödemelerin uluslararası hukuka aykırı olduğunu ve emsal teşkil edebileceğini savunarak Restis'e karşı çıktı. İran ise konuyla ilgili resmi bir açıklama yapmadı, ancak geçmişte boğazdan geçişlerde ticari gemilerden "güvenlik hizmeti" adı altında ücret talep ettiği biliniyor.
Bölgesel boyut: Hürmüz Boğazı'ndaki gerginlik ve küresel enerji akışı
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yolu. İran, bu boğazı kontrol ederek küresel enerji piyasaları üzerinde baskı kurabiliyor. Son yıllarda ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları ve İran'ın misilleme olarak gemilere el koyması, bölgede tansiyonu yükseltti. Restis'in açıklaması, bu gergin ortamda ticari çıkarların güvenlik kaygılarının önüne geçebileceğini gösteriyor. Uzmanlar, eğer bu uygulama yaygınlaşırsa, deniz taşımacılığı maliyetlerinin artacağını ve bunun da küresel enflasyonu tetikleyebileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'ndaki geçiş ücreti meselesi, Türkiye'yi doğrudan ilgilendirmektedir. Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını İran ve Körfez ülkelerinden sağlamakta; tanker trafiği ise büyük ölçüde Hürmüz'den geçmektedir. Restis gibi büyük armatörlerin bu ücreti kabul etmesi, Türk denizcilik şirketleri için emsal oluşturabilir ve navlun maliyetlerini artırabilir. Diğer yandan, Türkiye'nin bölgedeki diplomatik dengeleri gözetmesi gerekiyor: İran'la ekonomik ilişkilerini sürdürürken, ABD yaptırımlarına da uyumlu hareket etmek zorunda. Bu gelişme, Ankara'nın enerji güvenliği stratejisini gözden geçirmesine ve alternatif rotalara (Kuzey Irak-Türkiye boru hattı gibi) yatırımı hızlandırmasına neden olabilir.
