Londra — İngiltere'de hükümet, yasada yapılacak değişiklikle yas tutma iznini (bereavement leave) genişletmeye hazırlanıyor. Yeni düzenleme, halihazırda yürürlükte olan yasayı üvey ebeveynler, üvey kardeşler, koruyucu aile bireyleri, akrabalık bakımı sağlayanlar ve evlat edinen aileler ile erken gebelik kaybı yaşayan ebeveynleri kapsayacak şekilde genişletecek. Böylece daha önce yalnızca biyolojik ebeveyn ve çocuklar için geçerli olan izin hakkı, aile yapısının çeşitliliğini yansıtacak biçimde yeniden tanımlanmış olacak.
Yasa neleri kapsıyor?
İngiltere'de 2020'de yürürlüğe giren ve "Jack's Law" olarak bilinen düzenleme, bir çocuğunu kaybeden ebeveynlere iki haftaya kadar ücretli yas izni hakkı tanıyordu. Ancak bu hak, yalnızca biyolojik ebeveynler ve bakmakla yükümlü oldukları çocuklar için geçerliydi. Yeni yasa tasarısı, bu tanımı genişleterek üvey ebeveynler, üvey kardeşler, koruyucu aileler, akrabalık bakımı sağlayanlar (kinship carers) ve evlat edinen ebeveynler ile çocuklarını da kapsayacak. Ayrıca, hamileliğin 24. haftasından önce gerçekleşen düşükler (erken gebelik kaybı) da yas izni kapsamına alınacak. Bu değişiklik, birçok aile için önemli bir boşluğu doldurmayı amaçlıyor.
İş ve Emeklilik Bakanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre, yasa tasarısı önümüzdeki aylarda parlamentoya sunulacak. Düzenlemenin 2025 yılı içinde yürürlüğe girmesi bekleniyor. Hükümet yetkilileri, yasanın işverenlere ek maliyet getirebileceğini ancak çalışan refahını artırarak uzun vadede verimliliği olumlu etkileyeceğini savunuyor.
Kimler etkilenecek?
İngiltere'de tahminen 3 milyon üvey ebeveyn, 1 milyondan fazla koruyucu aile ve binlerce evlat edinen aile bulunuyor. Ayrıca her yıl yaklaşık 250.000 erken gebelik kaybı yaşanıyor. Yeni düzenleme, bu grupların yas süreçlerinde işlerini kaybetme korkusu olmadan izin alabilmelerini sağlayacak. Uzmanlar, yasın ruh sağlığı üzerindeki olumlu etkilerine dikkat çekiyor; zira yeterli yas tutma süresi verilmemesi, travma sonrası stres bozukluğu ve depresyon riskini artırıyor.
Ancak bazı işveren örgütleri, özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerin artan izin talepleri karşısında zorlanabileceğini belirtiyor. Hükümet, işverenlere yönelik bir tazminat fonu veya vergi indirimi gibi destek mekanizmalarını değerlendirdiklerini açıkladı.
Bölgesel ve küresel boyut
Birleşik Krallık'ta alınan bu karar, diğer ülkelerdeki yas izni uygulamalarına da örnek teşkil edebilir. Avrupa Birliği'nde 2019'da kabul edilen "İş-Yaşam Dengesi Direktifi", ebeveyn izni ve bakım izni konusunda asgari standartlar getirmişti ancak yas izni konusunda bağlayıcı bir düzenleme bulunmuyor. ABD'de ise federal düzeyde ücretli yas izni yok; sadece birkaç eyalet kendi yasalarını çıkarmış durumda. İngiltere'nin attığı adım, özellikle modern aile yapılarını tanıması bakımından ilerici bir adım olarak değerlendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de İş Kanunu kapsamında yas izni bulunmuyor; yalnızca yıllık ücretli izin veya mazeret izni gibi genel hükümler çerçevesinde sınırlı haklar tanınıyor. İngiltere'nin genişlettiği yas izni modeli, Türkiye'deki aile yapısı ve sosyal güvenlik sistemi açısından doğrudan bağlayıcı olmasa da, çalışan hakları ve ruh sağlığı politikaları konusunda ilham verici olabilir. Türkiye'de özellikle koruyucu ailelik ve evlat edinme yaygınlaşırken, bu ailelerin yas süreçlerinde desteklenmesi ihtiyacı artıyor. Ayrıca erken gebelik kayıpları toplumda sıklıkla görülüyor ve yeterli yasal koruma bulunmuyor. İngiltere'deki düzenleme, Türkiye'deki sivil toplum kuruluşları ve sendikalar için savunuculuk malzemesi sağlayabilir.
