Uluslararası sistem, askeri gücün sınırlarının giderek daha görünür hale geldiği bir dönüşümden geçiyor. Geleneksel savaşların ve güç gösterilerinin sonuçları, beklentileri karşılamaktan uzak kalırken, uluslararası ilişkiler disiplininde uzun süre göz ardı edilen bir teori yeniden ilgi odağı haline geldi: savunma odaklı realizm. Bu teori, devletlerin öncelikle kendi güvenliklerini garanti altına almaya çalıştıklarını ve bunun için askeri kapasitelerini artırmaktan ziyade savunma amaçlı stratejiler geliştirdiklerini savunuyor. Peki, bu yaklaşım neden şimdi yeniden gündemde?
Askeri Gücün Azalan Etkinliği
Son yıllarda yaşanan çatışmalar, askeri üstünlüğün her zaman siyasi sonuçlara dönüşmediğini gösterdi. Afganistan'dan Irak'a, Yemen'den Ukrayna'ya uzanan geniş bir coğrafyada, büyük ordulara sahip devletler, bekledikleri zaferleri elde edemiyor. İsyan hareketleri, gerilla taktikleri ve teknolojik asimetri, geleneksel savaşın kurallarını değiştirirken, askeri müdahalelerin maliyeti ve insani bedeli, bu araçların cazibesini azaltıyor. Bu durum, uluslararası ilişkilerde gücün tanımının yeniden düşünülmesine yol açıyor; salt askeri kapasite, etki yaratmak için artık yeterli görünmüyor.
Bu bağlamda, savunma odaklı teoriler, devletlerin saldırgan niyetler beslemek yerine, caydırıcılık ve savunma amaçlı hazırlıklara ağırlık vermeleri gerektiğini öne sürüyor. Bu yaklaşıma göre, güvenlik ikilemleri ve silahlanma yarışları, çoğu zaman bir tarafın diğerine yönelik niyetlerini yanlış okumasından kaynaklanıyor; bu nedenle savunma kapasitesinin açık bir şekilde ifade edilmesi, istikrarı artırabilir. Ancak eleştirmenler, bu teorinin devletlerin gerçekte ne kadar savunmacı olduklarını ölçmenin zorluğuna dikkat çekiyor ve saldırgan politikaların çoğu zaman 'savunma' kılıfına büründürüldüğünü savunuyor.
Küresel Güç Dengeleri ve Yeni Stratejiler
ABD'nin Çin'e karşı yürüttüğü ticaret savaşları, Rusya'nın Ukrayna'daki işgali ve İran'ın nükleer programı etrafındaki gerilimler, savunma-baskın dünyanın göstergeleri olarak yorumlanıyor. Büyük güçler, askeri harcamalarını artırırken, aynı zamanda siber uzay ve uzay gibi yeni alanlarda da kapasite geliştiriyor. Bu durum, klasik güç politikalarının geçerliliğini koruduğunu, ancak yöntemlerin değiştiğini gösteriyor. Özellikle hibrit savaş stratejileri, ekonomik yaptırımlar, dezenformasyon ve teknolojik bağımlılıklar, devletlerin karşılıklı bağımlılığını artırırken, savunma kavramını da genişletiyor.
Savunma-dominans dünya düzeni, yalnızca askeri güçten ibaret değil; ekonomik direnç, enerji güvenliği ve teknolojik özerklik de savunmanın ayrılmaz parçaları haline geliyor. Küresel tedarik zincirlerinin yeniden yapılandırılması, kritik minerallerde yaşanan rekabet ve dijital altyapıya yönelik kontroller, devletlerin stratejik önceliklerini gözden geçirmesine neden oluyor. Bu bağlamda, devletlerin yalnızca saldırgan kapasiteleriyle değil, aynı zamanda kendilerini dış şoklara karşı koruyabilme yetenekleriyle de değerlendirilmesi gerektiği vurgulanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, jeopolitik konumu itibarıyla bu yeni savunma-baskın dünya düzeninin tam merkezinde yer alıyor. Doğu'da Rusya ve İran, Batı'da NATO ve AB ile olan ilişkiler, Ankara'nın savunma politikalarını şekillendiriyor. Savunma odaklı yaklaşımın güçlenmesi, Türkiye'nin son yıllarda yürüttüğü yerli savunma sanayi hamleleri ve askeri operasyonlarla örtüşüyor. Ancak bu durum, ülkenin dış politikadaki manevra alanını da etkiliyor. Özellikle Ege, Doğu Akdeniz ve Suriye'deki gelişmeler, Türkiye'nin savunma kapasitesini artırmasını ve aynı zamanda ittifaklar arasında denge kurmasını zorunlu kılıyor. Bu yeni dünya, Türkiye için hem fırsatlar hem de riskler barındırıyor; savunma harcamalarındaki artış ekonomik yük getirirken, teknolojik bağımsızlık arayışı uzun vadede kazanımlar sağlayabilir.
