ABD Yüksek Mahkemesi'nin başkanın federal kurum başkanlarını görevden alma yetkisini güçlendiren tarihi kararının ardından, Demokratlar tarafından atanan eski Eşit İstihdam Fırsatı Komisyonu (EEOC) üyesi Jocelyn Samuels, Trump yönetimi tarafından görevden alınmasına karşı açtığı tazminat davasından vazgeçti. Dava, Başkan Donald Trump'ın 2020 yılında Samuels'i henüz görev süresi dolmadan EEOC üyeliğinden almasıyla başlamış ve hukuki süreç Yargıtay'ın Haziran 2025'teki 'Harrington v. EEOC' kararına kadar sürmüştü.
Gelişmenin arka planı
Jocelyn Samuels, 2017 yılında dönemin Başkanı Barack Obama tarafından EEOC üyeliğine atanmıştı. EEOC, iş yerinde ayrımcılığı önlemekle görevli bağımsız bir federal kurumdur. Samuels'in altı yıllık görev süresi 2023 yılına kadar devam ediyordu. Ancak Başkan Trump, 2020 yılında Samuels'i görevden alarak yerine Cumhuriyetçi bir aday atadı. Samuels, bu hamlenin yasa dışı olduğunu savunarak federal mahkemede dava açmıştı.
Dava süreci Trump yönetimi tarafından yapılan savunmaya dayanıyordu: Başkanın, federal kurum başkanlarını dilediği zaman görevden alma yetkisi vardır. Samuels'in avukatları ise EEOC'nin bağımsız bir yapı olduğunu ve üyelerin ancak 'kötü davranış veya ihmal' durumunda görevden alınabileceğini ileri sürüyordu. Yargıtay, 2025 yılında karara bağladığı 'Harrington v. EEOC' davasında, başkanın federal kurum başkanlarını neredeyse sınırsız şekilde görevden alma yetkisine sahip olduğuna hükmetti. Bu karar, Samuels'in davasını temelden sarsarak hukuki dayanağını ortadan kaldırdı.
Bölgesel veya küresel boyut
Yargıtay'ın bu kararı, ABD başkanlık sisteminin güç dengeleri açısından kritik bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Karar, başkanın federal kurumlar üzerindeki kontrolünü artırırken, bu kurumların bağımsızlığını zayıflatıyor. 'Bağımsız kurumlar' olarak bilinen ve SEC, FTC, NLRB gibi düzenleyici organları da kapsayan bu yapılar, genellikle iki partili atamalarla yönetilir ve başkanın keyfi görevden almalarına karşı korunur. Ancak Yargıtay, bu korumayı aşındırarak başkana neredeyse mutlak bir yetki tanıdı.
Kararın küresel etkileri de tartışılıyor. ABD'nin düzenleyici kurumlarının bağımsızlığı, uluslararası yatırımcılar ve ticaret ortakları tarafından istikrar göstergesi olarak görülüyor. Kurumların siyasi müdahaleye daha açık hale gelmesi, özellikle finansal piyasalar, iş hukuku ve çevre düzenlemeleri konularında belirsizlik yaratabilir. Uzmanlar, bu kararın ABD'nin hukukun üstünlüğü konusundaki imajına zarar verebileceğini ve diğer ülkelerdeki uygulamalara emsal teşkil edebileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'deki bu gelişme, Türkiye'deki benzer düzenleyici kurumların bağımsızlığı tartışmalarına ışık tutuyor olarak değerlendirilebilir. Türkiye'de düzenleyici kurumların (BDDK, EPDK, SPK vb.) bağımsızlığı sık sık gündeme gelmekte ve siyasi etki altında olup olmadığı sorgulanmaktadır. ABD Yargıtayı'nın bu kararı, küresel çapta bağımsız kurumların zayıflamasına yol açabilecek bir emsal teşkil ederken, Türkiye'nin bu konuda ABD'den farklılaşan bir modele sahip olduğu söylenebilir. Ancak Türkiye'de de başkanlık sistemine geçişle birlikte yürütme gücünün kurumlar üzerinde daha fazla söz sahibi olması göz önüne alındığında, bu tür kararlar benzer tartışmaları yeniden alevlendirebilir.
