Yapay zekâ destekli otonom silah sistemlerinin savaş alanında karar alma yetkisiyle donatılması, uluslararası güvenlik ve etik uzmanlarını giderek daha fazla meşgul ediyor. Savunma sanayileri ve hükümetler, insan müdahalesi olmadan hedef tespit ve imha edebilen insansız hava araçlarının geliştirilmesine milyarlarca dolar yatırım yaparken, bu sistemlerin ahlaki bir pusulaya sahip olup olamayacağı sorusu cevapsız kalıyor.
Otonom Silahların Yükselişi ve Etik Boşluk
Yapay zekâ, özellikle derin öğrenme ve bilgisayarlı görü alanındaki ilerlemeler, askeri insansız hava araçlarının (İHA) daha özerk hale gelmesini sağlıyor. Bugün kullanılan birçok İHA, pilotun uzaktan kumandasıyla çalışırken, yeni nesil sistemler kendi rotasını belirleyebiliyor, tehditleri tanımlayabiliyor ve hatta bazı durumlarda angajman kararları alabiliyor. ABD, İsrail, Çin ve Türkiye gibi ülkeler bu alanda öncü konumda bulunuyor.
Ancak Uluslararası Kızılhaç Komitesi ve Birleşmiş Milletler bünyesinde yürütülen müzakerelerde, tamamen otonom silahların uluslararası insancıl hukuka uygunluğu tartışılıyor. Uzmanlar, insan onuru ve hesap verebilirlik ilkelerinin ihlal edilme riskine dikkat çekiyor. Bir yapay zekâ sistemi, savaşın kaotik ortamında masum siviller ile meşru askeri hedefler arasındaki ince çizgiyi ayırt edebilir mi? Bu soru, etik ve teknik boyutlarıyla gündemdeki yerini koruyor.
Özellikle, 2020 yılında Libya'daki bir iç savaşta, otonom bir İHA'nın insan müdahalesi olmadan ilk kez bir hedefi vurduğu iddia edilmişti. Birleşmiş Milletler raporuna atıfta bulunan bu iddia, dünya kamuoyunda büyük yankı uyandırmış, ancak kesin delil bulunamadığı için tartışmalara neden olmuştu. Bu vaka, otonom silah sistemlerinin mevcut yasal boşluklar nedeniyle denetimsiz kalabileceğini gösteriyor.
Küresel ve Bölgesel Boyut: Silahlanma Yarışı ve Normatif Boşluk
Otonom silah teknolojilerine yönelik küresel ilgi, yeni bir silahlanma yarışını tetikliyor. ABD Savunma Bakanlığı, 'loyal wingman' (sadık kanat adamı) adı verilen, insan pilotlarla uçabilen yapay zekâlı jetler geliştirirken, Çin ve Rusya da benzer projelerde ilerleme kaydediyor. Avrupa Birliği ise etik kılavuz ilkeler üzerinde çalışmakla birlikte, teknoloji geliştirme hızına yetişmekte zorlanıyor.
Birleşmiş Milletler bünyesindeki Belirli Konvansiyonel Silahlar Sözleşmesi (CCW) kapsamında yürütülen müzakereler, 2014'ten bu yana bağlayıcı bir anlaşma sağlayamadı. Bu durum, teknolojik ilerlemenin hızına kıyasla yasal düzenlemelerin yavaş kalmasına yol açıyor. Askeri analistler, yapay zekânın savaş alanında karar alma süreçlerini hızlandırarak insan hatalarını azaltabileceğini savunurken, sivil toplum kuruluşları, 'Killer Robots' (Ölümcül Robotlar) olarak adlandırılan bu sistemlerin tamamen yasaklanmasını talep ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, sahip olduğu Bayraktar TB2 ve ANKA gibi İHA sistemleriyle bu dönüşümün hem üreticisi hem de kullanıcısı konumunda. Savunma sanayisindeki yerli hamle, yapay zekâ destekli otonom modellerin geliştirilmesine de zemin hazırlıyor. Küresel pazarda artan talebi karşılamak ve terörle mücadelede etkinliği artırmak için Türkiye'nin otonom teknolojilere yatırım yapması muhtemel. Ancak, uluslararası toplumda süren otonom silah tartışmaları ve olası bir yasaklama rejimi, Türk savunma sanayi ihracatını ve operasyonel kabiliyetlerini doğrudan etkileyebilir. Bu nedenle, Türkiye'nin teknolojik gelişmeleri yakından takip ederken, etik ve hukuki normlara uyum sağlayacak esnek bir pozisyon geliştirmesi kritik önem taşıyor.
