Palantir CEO'su Alex Karp, 2024 yılında katıldığı bir panelde yapay zekânın askeri kullanımına ilişkin çarpıcı bir açıklama yaptı: "Teknoloji, sivil kayıpları ve çatışma kaynaklı ölümleri büyük ölçüde azaltabilmeli." Eski Google CEO'su Eric Schmidt ve eski CIA Başkan Yardımcısı David Cohen de bu görüşe katıldı. Yapay zekânın savaş alanında kullanımını savunanlar, bu teknolojinin hedefleme hassasiyetini artırarak masum insanların ölümünü engelleyeceğini öne sürüyor. Ancak gelinen noktada, yapay zekâ destekli sistemlerin sivil ölümlerini azaltmak bir yana, yeni bir ölüm makinesi ekosistemi yarattığına dair kanıtlar her geçen gün artıyor.
Yapay Zekâ Destekli Ölümlerin Arka Planı
İsrail'in Gazze'de kullandığı ve "Lavender" ile "The Gospel" adı verilen yapay zekâ destekli hedefleme sistemleri, 2023-2024 yıllarında binlerce sivilin ölümüne yol açtı. Bu sistemler, büyük veri analitiği ve makine öğrenimi kullanarak potansiyel hedefleri otomatik olarak belirliyor ve operatörlere sunuyor. İsrail ordusunun bu sistemleri kullandığını kabul etmesi, yapay zekânın savaş suçlarında nasıl bir rol oynadığını gözler önüne serdi. Benzer şekilde, Ukrayna savaşında kullanılan otonom dronlar ve yapay zekâ destekli hedefleme yazılımları, savaşın seyrini değiştirirken sivil kayıplarını da artırdı.
ABD merkezli Palantir Technologies, savunma ve istihbarat alanında yapay zekâ çözümleri sunan en büyük şirketlerden biri. Şirketin yazılımları, ABD ordusu ve müttefikleri tarafından hedef istihbaratı, gözetleme ve operasyonel planlama için kullanılıyor. Karp'ın "sivil ölümleri azaltacağız" söylemi, şirketin askeri yapay zekâ pazarındaki payını meşrulaştırma çabası olarak yorumlanıyor. Zira aynı dönemde Palantir, İsrail Savunma Bakanlığı ile stratejik ortaklık anlaşmaları imzaladı ve Gazze operasyonlarında kullanılan sistemlere altyapı sağladığı iddialarıyla karşı karşıya kaldı.
Yapay zekânın askeri kullanımı, uluslararası hukuk açısından da büyük bir gri alan oluşturuyor. Birleşmiş Milletler uzmanları, otonom silah sistemlerinin uluslararası insancıl hukuka aykırı olduğunu ve hesap verebilirlik mekanizmalarını ortadan kaldırdığını vurguluyor. 2024'te BM Genel Kurulu'nda yapılan oylamada, otonom silahların düzenlenmesi için müzakerelerin başlatılması çağrısı yapıldı; ancak ABD, Rusya ve Çin gibi büyük güçler bu süreci yavaşlatıyor.
Küresel Boyut: Yeni Bir Silahlanma Yarışı
Yapay zekâ destekli silah sistemleri, yalnızca sahadaki ölümleri değil, aynı zamanda küresel güvenlik mimarisini de dönüştürüyor. ABD, Çin ve Rusya arasında yaşanan yapay zekâ silahlanma yarışı, Soğuk Savaş dönemindeki nükleer rekabeti aratmayacak boyutlara ulaştı. Otonom dron sürüleri, yapay zekâ destekli siber saldırılar ve makine öğrenimi tabanlı istihbarat sistemleri, geleceğin savaşlarının temel unsurları haline geldi. Bu durum, uluslararası istikrarı tehdit ederken, silah kontrolü anlaşmalarının da kapsamını genişletmeyi zorunlu kılıyor.
NATO, 2024 zirvesinde yapay zekâ ve otonom sistemler konusunda bir yol haritası kabul etti. Ancak ittifak içinde bile farklı görüşler mevcut. Bazı üyeler, otonom silahların kullanımına sınırlama getirilmesini isterken, ABD ve İngiltere gibi ülkeler teknolojik üstünlüğü korumak adına daha esnek bir yaklaşım sergiliyor. Bu bölünme, yapay zekâ silahlarının yaygınlaşmasını hızlandırıyor.
Türkiye de bu alanda önemli adımlar atıyor. Bayraktar TB2 ve Akıncı gibi insansız hava araçları, yapay zekâ destekli hedefleme sistemleriyle donatılıyor. Savunma Sanayii Başkanlığı, otonom sistemler ve yapay zekâ tabanlı karar destek sistemleri üzerine çalışmalar yürütüyor. Türkiye'nin bu teknolojilere yatırım yapması, bölgesel güvenlik dengeleri açısından kritik bir önem taşıyor. Ancak yapay zekânın askeri kullanımının etik ve hukuki boyutları, Türkiye'nin de uluslararası düzenlemelere uyum sağlamasını gerektiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Yapay zekâ destekli silah sistemlerinin yaygınlaşması, Türkiye'nin savunma sanayii ve dış politikası açısından çift yönlü bir etki yaratıyor. Bir yandan Türkiye, yerli İHA ve yapay zekâ teknolojileriyle askeri kapasitesini güçlendirerek bölgesel bir güç projeksiyonu elde ediyor. Öte yandan, bu teknolojilerin yol açtığı sivil kayıplar ve uluslararası hukuk ihlalleri, Türkiye'nin itibarını ve müttefiklik ilişkilerini zedeleyebilir. Türkiye'nin, otonom silahların düzenlenmesine yönelik uluslararası çabalarda aktif rol alması, hem güvenlik hem de diplomatik meşruiyet açısından faydalı olacaktır. Ayrıca, yapay zekâ etiği konusunda ulusal bir çerçeve oluşturmak, savunma sanayiinin sürdürülebilirliği için şart.
