Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, iktidarını sağlamlaştırmak için yürüttüğü kampanyada sadece orduda değil, partinin en üst kademelerinde de radikal bir temizlik başlattı. Son olarak, eski Politbüro Daimi Komitesi üyesi ve bir dönem ülkenin ekonomi politikalarının baş mimarı olan Wang Qishan, Xi'nin hedef tahtasına oturtuldu. Bu hamle, Xi'nin rakiplerini ve potansiyel haleflerini sistematik olarak tasfiye etme stratejisinin bir parçası olarak yorumlanıyor. Wang, 2012-2017 yılları arasında üst düzey görevlerde bulunmuş ve özellikle ABD ile ticaret savaşlarında kilit rol oynamıştı. Ancak şimdi, geçmişteki reformist duruşu ve Batı ile yakın ilişkileri nedeniyle hedef alındığı belirtiliyor.
Sadece Askeri Değil: Sivil Kanat da Hedefte
Xi Jinping, son yıllarda ordu içindeki yolsuzlukları gerekçe göstererek birçok üst düzey komutanı görevden alırken, sivil parti yönetiminde de benzer bir tasfiye süreci yürütüyor. Wang Qishan'ın hedef alınması, bu sürecin en yeni ve en çarpıcı örneği olarak öne çıkıyor. Wang, uzun yıllar boyunca Çin'in ekonomik reformlarının sembol isimlerinden biriydi; ancak Xi'nin daha merkeziyetçi ve kontrollü ekonomi yaklaşımıyla ters düştü. Eski ekonomi tsarı, özellikle 2018'de ABD ile ticaret görüşmelerinde esnek tutumuyla tanınıyordu. Ancak Xi yönetimi, bu tür bağımsız hareket eden figürleri tehdit olarak görüyor. Parti içi kaynaklara göre, Wang'a yöneltilen suçlamalar arasında "yetersiz ideolojik bağlılık" ve "batılı düşünce tarzını benimsemek" gibi muğlak ifadeler yer alıyor. Bu durum, Xi'nin parti içindeki her türlü muhalefeti ve farklı görüşü susturma kararlılığını gösteriyor.
Uzmanlar, Wang'ın tasfiyesinin sadece bir bireyin cezalandırılması olmadığını, aynı zamanda Xi'nin "mutlak otorite" kurma çabasının bir parçası olduğunu vurguluyor. Çin Komünist Partisi'nin (ÇKP) en yüksek karar alma organı olan Politbüro Daimi Komitesi, normalde yedi üyeden oluşuyor. Ancak Xi, bu yapıyı zayıflatarak tüm yetkiyi kendi elinde toplamayı başardı. Wang Qishan'ın düşüşü, bu sürecin en somut göstergelerinden biri olarak kabul ediliyor. Bu tasfiyelerin ardından, parti içinde Xi'ye meydan okuyabilecek deneyimli ve bağımsız isimlerin sayısı giderek azalıyor. Aynı zamanda, bu hamlelerin ülkedeki yatırım ortamına ve uluslararası güvene zarar verdiği de belirtiliyor. Çin ekonomisi büyüme yavaşlamasıyla boğuşurken, üst düzey bir ekonomistin tasfiye edilmesi, piyasalarda tedirginlik yaratıyor.
Moskova Yanıtları: Çin'deki Değişimin Küresel Yansımaları
Wang'ın düşüşü, sadece Çin iç politikasında değil, uluslararası alanda da yankı buluyor. Özellikle Batı ile ticari ilişkilerde denge unsuru olarak görülen Wang'ın saf dışı bırakılması, Çin'in dış politikasını daha agresif ve öngörülemez hale getirebilir. Örneğin, ABD ile teknoloji savaşı ve Tayvan konusunda Xi'nin daha sert bir çizgi benimsemesi bekleniyor. Rusya ve diğer otoriter rejimlerin dikkatle izlediği bu tasfiye, Xi'nin "üçüncü dönem" hedefine kilitlenmişken, parti içi muhalefeti tamamen ortadan kaldırma niyetini ortaya koyuyor. Ayrıca, bu tür iç çekişmelerin Çin'in Küresel Güney ülkelerindeki yatırım projelerine (Kuşak ve Yol Girişimi gibi) olan güveni sarstığı belirtiliyor. Çünkü uzun vadeli altyapı projeleri, istikrarlı bir siyasi ortam gerektiriyor. Wang gibi pragmatist bir figürün gitmesi, Çin'in ticaret politikalarında daha fazla devlet müdahalesi anlamına gelebilir.
Tüm bu gelişmeler, Xi Jinping'in liderlik koltuğunu sağlamlaştırma çabasının bedeli olarak okunabilir. Ancak bu durumun Çin'in uluslararası imajına ve ekonomik istikrarına zarar verme riski de bulunuyor. Batılı diplomatlar, Çin'deki bu iç hesaplaşmanın, ülkenin dış politikada daha öngörülemez bir aktör haline gelmesine yol açabileceği uyarısında bulunuyor. Özellikle iklim değişikliği ve küresel ticaret gibi konularda Çin'in iş birliğine ihtiyaç duyulduğu bir dönemde, bu tür iç krizlerin uluslararası sorunların çözümünü zorlaştırabileceği ifade ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin'deki bu parti içi tasfiye, Türkiye açısından birkaç boyutlu bir öneme sahip. Öncelikle, Wang Qishan gibi reformist ve Batı ile diyaloğa açık isimlerin tasfiyesi, Çin'in dış politikada daha sert ve merkeziyetçi bir çizgiye kayacağını gösteriyor. Bu durum, Türkiye'nin Kuşak ve Yol Projesi kapsamında Çin ile yürüttüğü altyapı ve enerji iş birliklerini doğrudan etkileyebilir. Xi'nin daha fazla kontrole yönelmesi, projelerin finansman şartlarının ağırlaşmasına yol açabilir. Öte yandan, Çin'in bu içe kapanma süreci, Türkiye'nin Rusya ve AB ile olan ticaretinde yeni fırsatlar yaratabilir; ancak aynı zamanda, Çin pazarına erişim ve teknoloji transferi gibi konularda zorluk çıkarabilir. Güvenlik boyutunda ise, Çin'in istikrarı bozulursa, Doğu Türkistan (Sincan) politikasında daha baskıcı bir tutum benimseyebileceği ve bunun Ankara ile Pekin arasında yeni bir gerginlik kaynağı olabileceği değerlendiriliyor. Bu nedenle Türkiye, Çin'deki iç siyasi gelişmeleri yakından izlemek ve olası senaryolara karşı hazırlıklı olmak durumundadır.
