Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, Pazar günü Yeni Delhi'de düzenlenen BRICS zirvesinin ikinci gününde yaptığı konuşmada, BRICS ülkelerine açık kaynaklı büyük dil modelleri geliştirme ve akıllı üretim fabrikaları kurma konusunda yardım sözü verdi. Xi, bu iki girişimi ekonomik büyümeyi teşvik etmek ve teknolojik işbirliğini derinleştirmek için kilit adımlar olarak tanımladı.
BRICS Zirvesi'nde Teknoloji İşbirliği Vurgusu
Xi Jinping'in açıklamaları, BRICS ülkelerinin (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika) dijital ekonomide ortak hareket etme arayışlarının bir parçası olarak öne çıktı. Çin lideri, yapay zeka alanında açık kaynaklı modellerin geliştirilmesinin, üye ülkelerin teknolojiye erişimini kolaylaştıracağını ve veri egemenliğini güçlendireceğini belirtti. Akıllı üretim fabrikaları konusunda ise Çin'in sahip olduğu endüstriyel otomasyon deneyimini paylaşmaya hazır olduğunu ifade etti.
Zirvenin ana teması, gelişmekte olan ülkeler arasında ekonomik işbirliğini artırmak ve Batılı teknoloji şirketlerine olan bağımlılığı azaltmaktı. Xi, konuşmasında ayrıca dijital altyapı, yeşil enerji ve tedarik zinciri güvenliği gibi alanlarda ortak projelerin hayata geçirileceğini duyurdu. Çin'in önerisi, BRICS Yeni Kalkınma Bankası aracılığıyla finansman sağlanmasını da içeriyor.
Küresel Teknoloji Rekabetinde Yeni Bir Blok mu?
Çin'in hamlesi, ABD ve müttefiklerinin yapay zeka ve yarı iletken teknolojilerinde uyguladığı ihracat kontrollerine karşı bir denge arayışı olarak yorumlanıyor. Washington, ileri çip ve yapay zeka yazılımlarının Çin'e satışını kısıtlarken, Pekin kendi alternatif teknoloji ekosistemini genişletmeye çalışıyor. BRICS ülkeleriyle yapılacak işbirliği, Çin'in bu alanda liderlik iddiasını pekiştirebilir.
Uzmanlar, açık kaynaklı büyük dil modellerinin (LLM) geliştirilmesinin, veri paylaşımı ve gizlilik konusunda yeni tartışmaları da beraberinde getireceğine dikkat çekiyor. BRICS ülkelerinin farklı yasal düzenlemelere sahip olması, ortak bir yapay zeka yönetişim çerçevesi oluşturmayı zorlaştırabilir. Ancak Xi'nin açıklamaları, en azından siyasi irade açısından bir birliktelik sinyali veriyor.
Zirve sonunda yayımlanan ortak bildiride, üye ülkelerin dijital ekonomide işbirliğini güçlendirme ve teknoloji transferini artırma taahhüdü yer aldı. Ayrıca, yapay zekanın etik kullanımı ve veri güvenliği konusunda ortak ilkeler belirlenmesi için bir çalışma grubu kurulması kararlaştırıldı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, BRICS ile doğrudan üye olmasa da, son yıllarda bu yapıyla diyalogunu artırmış ve 2024'te BRICS+ formatında yer alma sinyali vermiştir. Çin'in yapay zeka ve akıllı üretim desteği, Türkiye'nin kendi teknoloji atılımları açısından fırsatlar sunabilir. Özellikle savunma sanayii ve otomotiv gibi sektörlerde akıllı fabrika dönüşümü için Çin ile işbirliği, Batılı teknolojiye alternatif oluşturabilir. Ancak, açık kaynaklı yapay zeka modellerinin kullanımı, veri güvenliği ve NATO uyumluluğu açısından dikkatli bir denge gerektiriyor. Türkiye'nin, BRICS ülkeleriyle teknoloji işbirliğini geliştirirken, AB ve ABD ile mevcut ortaklıklarını zedelemeden hareket etmesi kritik olacaktır.
