Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, Hindistan'ın başkenti Yeni Delhi'de düzenlenen BRICS Zirvesi'nde yaptığı açıklamada, BM Güvenlik Konseyi'nin felç olduğunu ancak BM'nin çökmediğini belirterek, Hindistan'ın Rusya ile Ukrayna arasındaki arabuluculuk çabalarını takdir etti. Guterres, ayrıca Hindistan'ın ev sahipliği yaptığı zirvede ortaya çıkan harita krizine ilişkin de açıklamalarda bulundu.
Guterres: BM'nin reform ihtiyacı ve Güvenlik Konseyi'nin tıkanıklığı
Guterres, BRICS ülkelerinin devlet ve hükümet başkanlarının katıldığı zirvede yaptığı konuşmada, uluslararası sistemin karşı karşıya olduğu zorluklara dikkat çekti. BM Güvenlik Konseyi'nin özellikle Rusya'nın Ukrayna'yı işgali gibi kritik konularda veto yetkisi nedeniyle karar alamaz hale geldiğini vurgulayan Guterres, "Güvenlik Konseyi felç olmuş durumda, ancak Birleşmiş Milletler çökmüş değil" ifadelerini kullandı. Guterres, BM'nin diğer organlarının ve barış gücünün hala önemli işlevler gördüğünü belirterek, uluslararası toplumun çok taraflılığa olan ihtiyacının arttığını söyledi. BM Genel Sekreteri, Güvenlik Konseyi'nin genişletilmesi ve reforme edilmesi gerektiğini yineledi; bu çağrı özellikle Hindistan, Brezilya ve Güney Afrika gibi daimi üye olmayan ülkeler tarafından uzun süredir dile getiriliyor. Guterres, BM'nin 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri'ne ulaşmak için de daha etkin bir yapıya ihtiyaç duyduğunu ekledi.
Zirve sırasında Hindistan Başbakanı Narendra Modi ile bir araya gelen Guterres, Hindistan'ın Rusya ve Ukrayna arasındaki savaşı sona erdirmek için yürüttüğü diplomatik çabaları övdü. Guterres, "Hindistan'ın barış için gösterdiği çabaları memnuniyetle karşılıyorum" dedi. Hindistan, Rusya ile tarihsel olarak yakın ilişkilere sahip olmakla birlikte, Ukrayna ile de diyalog kanallarını açık tutuyor ve Batılı ülkelerin Rusya'ya yönelik yaptırımlarına katılmıyor. Modi hükümeti, savaşın başlangıcından bu yana insani yardım koridorları ve ateşkes çağrıları yaparak tarafsız bir arabulucu profili çizmeye çalışıyor.
Guterres'in ziyareti sırasında Hindistan'ın BRICS zirvesi için hazırladığı bir harita, tartışmalara neden oldu. Haritada Keşmir'in tamamı ve Pakistan'ın bazı bölgeleri Hindistan toprağı olarak gösteriliyordu. Pakistan ve Çin bu haritayı protesto etti. Guterres, konuya ilişkin bir soru üzerine, BM'nin Keşmir konusundaki tutumunun ilgili Güvenlik Konseyi kararları ve ikili anlaşmalarla belirlendiğini hatırlatarak, "BM, üye ülkelerin toprak bütünlüğüne saygı duyar ve sorunların diyalog yoluyla çözülmesini destekler" dedi. Guterres, haritanın BM'nin resmi pozisyonunu yansıtmadığını ima etti.
BRICS zirvesi ve küresel yankıları
Guterres'in açıklamaları, Batı ile Rusya arasındaki gerilimin arttığı bir dönemde geldi. BRICS ülkeleri (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Güney Afrika) son yıllarda Batı etkisini dengelemek için alternatif uluslararası kurumlar oluşturma arayışında. Zirvede, Guterres'in yanı sıra Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de bir video mesajla katıldı. Putin, Batı'yı yeni sömürgecilikle suçladı. Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ise çok kutuplu bir dünya düzeni çağrısı yaptı.
BM Genel Sekreteri'nin BRICS zirvesine katılması, BM'nin evrensel üyeliğini vurgulaması açısından önemli. Ancak Guterres'in Güvenlik Konseyi'ndeki vetolar nedeniyle etkisiz kaldığını kabul etmesi, uluslararası sistemin meşruiyet krizini gözler önüne seriyor. Uzmanlar, BM'nin reforme edilmemesi halinde etkinliğini daha da yitireceği uyarısında bulunuyor.
Hindistan'ın arabuluculuk çabaları ise sınırlı kalmış durumda. Ukrayna, Hindistan'ın Rusya'ya olan yakınlığı nedeniyle tamamen tarafsız olmadığını savunuyor. Buna karşın Hindistan, küresel gıda ve enerji güvenliği için önemli bir aktör olarak öne çıkıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin çok taraflı diplomasi ve BM reformu konusundaki tutumuyla doğrudan ilgili. Türkiye, BM Güvenlik Konseyi'nin yapısının adaletsiz olduğunu ve daimi üyelerin vetosunun kaldırılması gerektiğini savunuyor. Guterres'in açıklamaları, Türkiye'nin "Dünya Beşten Büyüktür" tezini destekler nitelikte. Ayrıca Hindistan'ın Rusya-Ukrayna arabuluculuğu, Türkiye'nin benzer çabalarıyla paralellik gösteriyor. Türkiye, tahıl koridoru anlaşması gibi girişimlerle arabuluculukta etkin oldu. Ancak Hindistan'ın yükselen rolü, Türkiye'nin bölgesel ve küresel nüfuzu açısından rekabeti de beraberinde getirebilir. Yine de çok kutuplu dünyada iş birliği imkanları da mevcut.
