ABD'nin Arizona eyaletine bağlı Phoenix'te, 15 yaşındaki iki gencin kendi kendine giden bir Waymo taksiyle şehir turu yaparken alkol aldıkları ve su boncukları (water beads) ile çevreye ateş ettikleri iddia edildi. Polis, gençlerin içerideki davranışlarını aracın yerleşik sensör ve kameralarıyla tespit ederek otomatik olarak ihbarda bulunan Waymo sayesinde suçüstü yakalandığını duyurdu. Olay, otonom araçların toplumsal denetim potansiyelini bir kez daha gündeme getirdi.
Gelişmenin arka planı
Waymo, Google'ın ana şirketi Alphabet'e ait otonom araç teknolojisi şirketidir. Şirket, Phoenix'te ticari robotaksi hizmeti vermekte ve araçlarında sürekli olarak iç ve dış ortamı izleyen kameralar, LIDAR sensörleri ve ses kaydediciler bulundurmaktadır. Polis raporuna göre, gençlerin aracı kiraladıktan sonra arka koltukta içki şişeleri açtıkları ve su boncuklarını dışarı atmaya başladıkları anında aracın yapay zekâsı, yasa dışı faaliyet olarak değerlendirdiği bu eylemleri otomatik olarak 911'e bildirdi.
Olay yerine gelen polis ekipleri, aracın GPS koordinatları sayesinde gençleri kısa sürede durdurdu. Gözaltına alınan 15 yaşındaki iki şüpheli, alkol tüketimi ve kamu malına zarar verme suçlamalarıyla karşı karşıya kaldı. Polis sözcüsü, "Araç, kendi içindeki yolcular hakkında polise bilgi verdi. Bu, otonom araçların güvenlik açısından yeni bir boyut olduğunu gösteriyor" dedi.
Bölgesel veya küresel boyut
Olay, otonom araçların gözetim ve mahremiyet ikilemini derinleştiriyor. Waymo araçları, yolcuların güvenliğini sağlamak amacıyla sürekli kayıt yaparken, bu verilerin kolluk kuvvetleriyle paylaşılması sivil özgürlükler açısından tartışma yarattı. Bazı hukukçular, aracın "kendi kendine ihbar" yeteneğinin, araç sahiplerinin rızası dışında kullanılabileceğine dikkat çekiyor. Öte yandan teknoloji şirketleri, bu tür özelliklerin toplumsal güvenliğe katkı sağladığını savunuyor. ABD'de birçok eyalet, otonom araçların veri toplama ve paylaşma kurallarını henüz netleştirmiş değil. Bu dava, özellikle reşit olmayan bireylerin sürücüsüz araçları kullanımı konusunda da yeni düzenlemelerin habercisi olabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de otonom araç teknolojileri henüz yaygınlaşmamış olsa da, bu olay küresel düzeyde teknoloji ve mahremiyet dengelerinin yeniden sorgulanmasına yol açıyor. Türkiye'nin ulusal yapay zekâ stratejisi kapsamında otonom araç düzenlemeleri üzerinde çalıştığı biliniyor. Bu tür vakalar, Türk yasa koyuculara veri paylaşımı, kişisel mahremiyet ve kolluk erişimine dair dengeli bir çerçeve oluşturma konusunda önemli bir referans teşkil edebilir. Ayrıca, Türk güvenlik güçlerinin teknolojiyi suçla mücadelede nasıl kullanabileceğine dair fikir vermesi açısından da dikkatle izlenmelidir.
