ABD Başkanı Donald Trump, Cuma günü Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile gerçekleştirdiği telefon görüşmesini “son derece başarılı” olarak nitelendirdi. Pazartesi gününe gelindiğinde, petrol tüccarlarının bu değerlendirmeye katılmak için nedenleri vardı; Kiev ise kendini ihanete uğramış hissetmekte haklıydı. Tek bir hafta sonunda Washington, Rusya'ya karşı dört yıl boyunca inşa ettiği yaptırım mimarisinin bir bölümünü söktü.
Yaptırım duvarında açılan kapı
Trump yönetiminin attığı adım, Rus dizel ithalatına uygulanan yaptırımların bir kısmının askıya alınmasını içeriyor. Karar, ABD Hazinesi'nin Rus petrol ürünlerine yönelik kısıtlamaları gevşetmesiyle somutlaştı. Böylece, 2022'den bu yana ilk kez ABD'li rafineriler ve tüccarlar, belirli koşullar altında Rus dizelini yeniden tedarik zincirlerine dahil edebilecek. Uygulama detayları henüz netleşmemekle birlikte, sektör kaynakları söz konusu gevşetmenin özellikle ham petrol fiyat tavanıyla bağlantılı sevkiyatları kapsadığını belirtiyor.
Kararın duyulmasının ardından küresel petrol piyasalarında hareketlilik yaşandı. Brent petrol vadeli işlemleri, arz endişelerinin hafiflemesiyle gün içinde yüzde 1'in üzerinde değer kaybetti. Rusya'nın Ural petrolüne uygulanan fiyat tavanının etkinliği sorgulanırken, dizel piyasasında arz artışı beklentisi fiyatları aşağı çekti. Avrupa'daki bazı enerji şirketleri, kararın ardından Rus dizelini yeniden değerlendireceklerini açıkladı.
Beyaz Saray yetkilileri, adımın “Ukrayna'ya verilen destekten taviz anlamına gelmediğini” savunuyor. Ancak karar, Kongre'deki her iki partiden de tepki çekti. Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham, “Putin'e yönelik baskıyı azaltmak için doğru zaman değil” derken, Demokrat Senatör Chris Murphy, “Bu, Moskova'ya verilmiş bir ödüldür” ifadelerini kullandı.
Kiev'in ihanet algısı ve Avrupa'nın ikilemi
Ukrayna hükümeti karara sert tepki gösterdi. Dışişleri Bakanı Dmytro Kuleba, “Washington'ın attığı bu adım, savaşın başından beri verdiğimiz mücadeleyi baltalıyor. Yaptırımlar, Rusya'nın savaş makinesini finanse eden en önemli araçtı. Şimdi bu araç zayıflatılıyor” dedi. Kiev, Batı'nın birliğinin daha da önem kazandığı bir dönemde ABD'nin tek taraflı hareket etmesini endişeyle karşılıyor.
Avrupa Birliği cephesinde ise karışık sinyaller var. Almanya ve Fransa, yaptırımların etkinliğinin korunması gerektiğini vurgularken, Macaristan ve Slovakya gibi ülkeler kararı olumlu karşıladı. AB Komisyonu sözcüsü, “Üye ülkelerin ortak tutumunu koruması önemli” demekle yetindi. Analistler, Washington'ın bu adımının Avrupa'da yaptırım rejiminin geleceğine dair soru işaretleri yaratacağı görüşünde.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin Rus dizel yaptırımlarını kısmen kaldırması, Türkiye'nin enerji arz güvenliği ve dış ticaret dengeleri açısından yakından izlenmesi gereken bir gelişme. Ankara, Rusya'dan önemli miktarda dizel ve petrol ürünü ithal ediyor. Yaptırımların gevşemesi, Türk rafinerilerinin tedarik esnekliğini artırabilir ve fiyat baskısını hafifletebilir. Öte yandan, ABD'nin tek taraflı adımı, Batı ittifakı içinde yaptırım politikalarının geleceğine dair belirsizlik yaratıyor. Türkiye, Ukrayna savaşında dengeli bir tutum izlerken, bu tür gelişmeler Moskova ile Batı arasında arabuluculuk rolünü sürdürmesini kolaylaştırabilir. Ancak yaptırımların delinmesi, Türkiye'nin Batı nezdinde karşılaşabileceği siyasi baskıları da beraberinde getirebilir.
