Avrupa Birliği Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Kanada Başbakanı Mark Carney ile yapacağı görüşmede savunma, kritik hammaddeler ve ticaret alanlarında kapsamlı yeni anlaşmaların temelini atmaya hazırlanıyor. Brüksel ve Ottawa arasında savunmadan kritik hammaddelere uzanan yeni bir işbirliği dalgası kapıda. Görüşmelerin ana eksenini, AB'nin stratejik özerkliğini güçlendirecek ortak projeler oluşturuyor.
Yeni İşbirliğinin Arka Planı
Von der Leyen'in Carney'e sunacağı plan, AB'nin son yıllarda hız kazanan 'stratejik özerklik' hedefinin bir uzantısı olarak görülüyor. Özellikle Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sonrası savunma sanayisinde yaşanan tedarik sorunları, AB'yi alternatif ortaklıklar arayışına itti. Kanada, NATO müttefiki olarak hem savunma hem de hammadde konusunda doğal bir partner olarak öne çıkıyor.
Kritik hammaddeler konusunda AB, Çin'e olan bağımlılığını azaltmak istiyor. Kanada'nın zengin lityum, nikel ve nadir toprak elementleri rezervleri, yeşil enerji ve dijital dönüşüm için hayati önem taşıyor. Carney hükümeti ise bu kaynakları AB pazarına sunarak ekonomik çeşitlenmeyi artırmayı hedefliyor.
Savunma alanında ise işbirliği sadece alım-satım değil, ortak üretim ve teknoloji paylaşımını da kapsayacak. Avrupa savunma sanayisi, Kanada'nın uzmanlığından faydalanarak özellikle siber güvenlik, uzay ve denizaltı teknolojilerinde yeteneklerini genişletebilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
AB-Kanada ilişkilerinin derinleşmesi, transatlantik ittifakın geleceği açısından da önemli. ABD'nin dış politikasında yaşanan dalgalanmalar, Avrupa'nın kendi güvenlik mimarisini güçlendirme ihtiyacını artırdı. Kanada, hem İngiliz Milletler Topluluğu hem de NATO üyesi olarak bu mimaride kilit bir rol oynayabilir.
Öte yandan, kritik hammaddeler konusundaki işbirliği, küresel tedarik zincirlerinin yeniden şekillenmesinde önemli bir adım. Çin'in hammadde ihracatındaki baskın konumu, Batı ülkelerini yeni ortaklıklar kurmaya yönlendiriyor. AB-Kanada anlaşması, benzeri görüşmeler için bir şablon oluşturabilir.
Ticaret cephesinde ise Kapsamlı Ekonomik ve Ticaret Anlaşması (CETA) zaten yürürlükte. Ancak yeni düzenlemeler, yeşil teknoloji ve dijital ticaret gibi alanlarda işbirliğini derinleştirecek. Ayrıca, AB'nin karbon sınır düzenlemesi gibi konularda Kanada ile uyum sağlanması hedefleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, AB ile Gümrük Birliği üyesi olarak bu gelişmelerden doğrudan etkilenebilir. AB'nin Kanada ile kritik hammaddeler ve savunma sanayisinde kuracağı yeni ortaklıklar, Türkiye'nin Avrupa tedarik zincirlerindeki rolünü yeniden tanımlayabilir. Türk savunma sanayisi son yıllarda önemli atılımlar yapmış olsa da, AB'nin Kanada ile geliştireceği ileri teknoloji projelerinde yer almakta zorlanabilir. Öte yandan, Türkiye'nin Afrika ve Orta Asya'daki hammadde kaynaklarına yönelik yatırımları, AB'nin çeşitlendirme çabalarıyla paralellik gösterebilir. Ankara, bu süreçte aktif diplomasi yürüterek hem AB hem de Kanada ile ikili ilişkilerini güçlendirmeli ve yeni işbirliği alanlarında yer almalıdır. Aksi halde, Avrupa'nın stratejik özerklik hamlesinde dışarıda kalma riski bulunuyor.
