Macaristan'ın başkenti Budapeşte'de bu yıl düzenlenen Onur Yürüyüşü, 16 yıllık Viktor Orban hükümetinin ardından yapılan ilk yürüyüş olarak tarihe geçti. Binlerce kişi, kavurucu sıcak havaya rağmen şehrin ana caddelerinde yürüyerek LGBTİ+ haklarına destek verdi. Fransa 24 muhabiri Gulliver Cragg'ın aktardığına göre, birçok katılımcı bu yürüyüşü 'yeni bir dönemin başlangıcı' olarak nitelendiriyor.
Arka plan: Orban döneminde LGBTİ+ haklarına baskı
Viktor Orban'ın 2010'da iktidara gelmesiyle birlikte Macaristan'da LGBTİ+ haklarına yönelik baskılar giderek arttı. Orban hükümeti, 2021 yılında çıkardığı 'çocuk koruma yasası' ile eşcinsellik ve cinsiyet değişiminin 18 yaş altına anlatılmasını yasaklamış, bu yasa AB tarafından da sert bir şekilde eleştirilmişti. Ayrıca, Onur Yürüyüşleri'nin güzergahı ve zamanı konusunda sürekli kısıtlamalar getirilmiş, bazı yıllarda yürüyüşlerin yapılmasına izin verilmezken, diğer yıllarda ise yürüyüşün sembolik bir alanla sınırlandırılması sağlanmıştı. Bu yılki yürüyüş, Orban'ın muhalefet ittifakına karşı kaybettiği seçimin ardından gelen ilk büyük LGBTİ+ etkinliği olması açısından da önem taşıyor. Seçim sonuçları, ülkede bir dönüşümün sinyallerini verse de, iktidar değişikliğinin hemen gerçekleşmediği ve sürecin devam ettiği belirtiliyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Avrupa'da LGBTİ+ hakları mücadelesi
Macaristan'daki gelişme, Avrupa genelinde yükselen muhafazakâr ve sağ popülist hareketler karşısında LGBTİ+ haklarının durumuna dair önemli bir gösterge. Polonya'da da benzer bir şekilde LGBTİ+ karşıtı söylemlerin yaygınlaşması, AB'nin temel değerleriyle çelişen bir tablo oluşturuyor. AB Komisyonu, Macaristan ve Polonya'ya karşı hukukun üstünlüğü ihlalleri gerekçesiyle çeşitli yaptırımlar uygulamaya çalışsa da, süreç yavaş ilerliyor. Bu yılki Budapeşte Onur Yürüyüşü, sadece Macaristan'da değil, Avrupa'nın dört bir yanındaki LGBTİ+ aktivistlerine ilham kaynağı olurken, Orban sonrası dönemin haklar açısından daha özgürlükçü bir çizgide ilerleyebileceğine dair umutları da artırıyor. Yürüyüşe katılanların büyük bir coşku içinde olması, Macaristan'da toplumun önemli bir kesiminin bu değişimi desteklediğini gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de LGBTİ+ hakları konusundaki tartışmalar, özellikle son yıllarda artan muhafazakâr söylemlerle benzer bir seyir izliyor. Macaristan'daki siyasi dönüşümün LGBTİ+ hakları üzerindeki etkisi, Türkiye'deki benzer mücadeleler için bir örnek teşkil edebilir. Avrupa Birliği'nin temel değerlerinden biri olan insan hakları ve eşitlik ilkesinin, aday ülke Türkiye ile ilişkilerde de belirleyici olması beklenir. Bu nedenle, Budapeşte'deki gelişmeler, Türkiye'deki LGBTİ+ aktivistleri ve insan hakları savunucuları tarafından yakından takip ediliyor. Ayrıca, Orban'ın siyasi olarak zayıflaması, AB içinde otoriterleşme eğilimlerine karşı bir önlem olarak görülebilir ve bu da Türkiye gibi aday ülkeler için AB'nin genişleme politikasında daha katı koşullar getirilmesine yol açabilir.
