Vietnam, 2022 yılında imzalanan ticaret protokolünün ardından resmi olarak girdiği Çin durian pazarında hızla yükseldi. Geçen yıl, hacim bakımından Çin'in en büyük durian tedarikçisi konumuna ulaşan ülke, bu başarıyı kahve üretimiyle bilinen bölgelerindeki çiftçilerin ürün çeşitlendirmesine borçlu. Özellikle Tay Nguyen (Orta Yaylalar) olarak bilinen ve kahve üretiminin kalbi sayılan bölgedeki çiftçiler, artan durian talebini karşılamak için kahve ağaçlarını söküp durian fidanları dikmeye başladı.
Kahveden Duryana Yönelişin Ekonomik Nedenleri
Dünyanın en büyük ikinci kahve üreticisi olan Vietnam'da, kahve fiyatlarındaki dalgalanmalar ve düşük kâr marjları, çiftçileri alternatif ürünlere yönlendiriyor. Durian'ın kilogram başına daha yüksek fiyattan satılması ve Çin pazarının devasa talebi, cazip bir fırsat sunuyor. Ancak bu dönüşüm, kahve arzında potansiyel bir düşüşe işaret ediyor.
Vietnam Kahve-Kakao Derneği verilerine göre, Tay Nguyen bölgesindeki kahve ekim alanlarının yaklaşık yüzde 10'u son iki yılda durian üretimine kaydırıldı. Bu durum, 2024'te kahve üretiminin bir önceki yıla göre yüzde 10 azalmasına neden oldu. Buna karşılık, durian ihracatı 2023'te 2,1 milyar dolara ulaşarak rekor kırdı; bunun büyük kısmı Çin'e yapıldı.
Tay Ninh Eyaleti'nde kahve çiftçisi olan Nguyen Van An, yaptığı açıklamada "Kahve fiyatları istikrarsızdı ve bakım maliyetleri yüksekti. Durian'a geçince gelirim üç katına çıktı" dedi. Bu dönüşüm, hükümet tarafından da destekleniyor; yerel yetkililer çiftçilere durian ekimi için teknik eğitim ve kredi kolaylıkları sağlıyor.
Çin Pazarının Büyüklüğü ve Bölgesel Rekabet
Çin, dünyanın en büyük durian ithalatçısı konumunda. 2023 yılında Çin'in durian ithalatı 8 milyar dolara ulaştı. Tayland, uzun yıllar boyunca bu pazara hakim olsa da, Vietnam'ın daha düşük lojistik maliyetleri ve artan üretim kapasitesi, pazar payını hızla artırmasına olanak tanıyor. 2023'te Vietnam, Çin'e yaptığı durian ihracatında Tayland'ı hacim olarak geride bıraktı.
Malezya ve Filipinler gibi diğer Güneydoğu Asya ülkeleri de Çin pazarına girmeye çalışıyor. Malezya, musang king olarak bilinen lüks durian çeşidini ihraç etmek için anlaşmalar yaparken, Filipinler de 2022'de ilk kez taze durian sevkiyatına başladı. Bu rekabet, Vietnam'ın ürün kalitesini ve soğuk zincir lojistiğini geliştirmesini zorunlu kılıyor.
Vietnam Tarım ve Kırsal Kalkınma Bakanlığı, 2030 yılına kadar durian ihracatının 6 milyar dolara çıkmasını hedefliyor. Bunun için meyve suyu, dondurulmuş durian gibi katma değerli ürünlerin geliştirilmesi ve ihracat pazarlarının çeşitlendirilmesi planlanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Vietnam'ın tarımsal ürün çeşitlendirmesi ve Çin pazarına yönelik stratejisi, Türkiye'nin tarım politikaları açısından önemli bir örnek teşkil ediyor. Türkiye, benzer şekilde tarım ürünlerinde ihracatı artırmak ve pazar çeşitliliği sağlamak isteyen bir ülke. Çin pazarı, Türk tarım ürünleri için de büyük bir potansiyel taşırken, Vietnam'ın bu başarısı, doğru ticaret anlaşmaları ve ürün kalitesiyle bu pazara girişin mümkün olduğunu gösteriyor. Ayrıca, küresel kahve arzındaki bu azalma, Türkiye'nin de içinde bulunduğu kahve ithalatçısı ülkeler için gelecekte fiyat artışları anlamına gelebilir. Bu nedenle, Türkiye'nin tarımsal ihracat stratejilerini gözden geçirmesi ve yeni pazarlar için benzer adımlar atması önemli.
