Vietnam hükümeti, akaryakıt üzerindeki çevre koruma vergisi indirimlerini 31 Aralık 2026 tarihine kadar uzatma kararı aldı. Karar, ülkede enflasyonu kontrol altında tutmak ve ekonomik büyümeyi desteklemek amacıyla alındı. Uzatma, benzin ve dizel gibi temel yakıt türlerini kapsıyor ve tüketici fiyatları üzerindeki baskıyı hafifletmeyi hedefliyor.
Vergi İndiriminin Arka Planı
Vietnam, 2022 yılında akaryakıt fiyatlarındaki aşırı artışa yanıt olarak çevre koruma vergisinde geçici indirime gitmişti. Bu indirim, benzin için litre başına 4.000 Vietnam dongu (yaklaşık 0,16 ABD doları), dizel ve diğer petrol ürünleri için ise litre başına 2.000 dong civarındaydı. Uygulama birkaç kez uzatıldı ve en son 2024 sonunda bitmesi bekleniyordu. Ancak küresel petrol fiyatlarındaki dalgalanmalar ve iç talebin canlandırılması ihtiyacı nedeniyle hükümet, indirimi 2026 sonuna kadar uzatma kararı aldı.
Vietnam Maliye Bakanlığı yetkililerine göre, bu uzatma bütçede yıllık yaklaşık 20 trilyon dong (yaklaşık 800 milyon ABD doları) gelir kaybına yol açacak. Buna karşın, akaryakıt fiyatlarındaki düşüşün enflasyonu dizginleyeceği ve hane halkı harcamalarını artıracağı öngörülüyor. Ülkenin enflasyon oranı 2024 yılında yüzde 3,5 civarında seyretti ve hükümetin yıllık hedefi yüzde 4'ün altında. Bu nedenle vergi indirimi, fiyat istikrarına katkı sağlayacak bir araç olarak görülüyor.
Uzmanlar, vergi indiriminin aynı zamanda ulaştırma ve lojistik maliyetlerini düşürerek imalat sanayisini ve ihracatı destekleyeceğini belirtiyor. Vietnam, ihracata dayalı bir ekonomik model benimsiyor ve akaryakıt maliyetleri bu sektör için kritik önem taşıyor. Ayrıca, tarım ve balıkçılık gibi sektörlerde de yakıt giderleri önemli bir kalem olduğu için, indirim kırsal kesimde de rahatlama sağlayacak.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Vietnam'ın kararı, Güneydoğu Asya'da enerji fiyatlarına yönelik müdahalelerin arttığı bir döneme denk geliyor. Endonezya, Malezya ve Tayland gibi ülkeler de benzer şekilde akaryakıt sübvansiyonları veya vergi indirimleri yoluyla fiyatları kontrol etmeye çalışıyor. Bu politikalar, küresel petrol fiyatlarındaki belirsizlik ve jeopolitik gerilimlerin enerji arz güvenliğini tehdit etmesi nedeniyle yaygınlaşıyor.
Küresel ölçekte, Kovid-19 sonrası toparlanma ve Rusya-Ukrayna savaşı gibi gelişmeler petrol fiyatlarında dalgalanmalara yol açtı. OPEC+ ülkelerinin üretim kısıtlamaları ve Orta Doğu'daki istikrarsızlık, fiyatları yukarı yönlü baskılıyor. Vietnam gibi gelişmekte olan ekonomiler, bu dalgalanmalara karşı kırılgan. Vergi indirimi, kısa vadeli bir tampon işlevi görse de uzun vadede enerji verimliliği ve yenilenebilir enerjiye geçiş gibi yapısal reformlar gerekiyor.
Vietnam, aynı zamanda bir enerji ithalatçısı. Ülkenin petrol ihtiyacının büyük kısmı ithalatla karşılanıyor. Bu nedenle küresel fiyatlardaki herhangi bir artış, doğrudan cari açığı ve enflasyonu etkiliyor. Hükümetin vergi indirimini uzatması, bir yandan iç talebi canlandırırken diğer yandan bütçe açığını genişletebilir. Ancak yetkililer, ekonomik büyümenin bu maliyeti karşılayacak düzeyde olduğunu savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Vietnam'ın akaryakıt vergi indirimini uzatması, doğrudan Türkiye'yi etkileyen bir gelişme olmasa da, küresel enerji fiyatları ve gelişmekte olan ekonomilerin politikaları açısından dersler içeriyor. Türkiye de benzer şekilde yüksek akaryakıt vergileri ve dalgalı kur nedeniyle iç piyasada fiyat istikrarı sorunu yaşıyor. Vietnam'ın attığı adım, enflasyonla mücadelede vergi politikalarının rolünü gösteriyor. Ayrıca, Türkiye'nin enerji ithalatçısı konumu ve cari açık sorunu göz önüne alındığında, benzer geçici önlemler tartışılabilir. Ancak uzun vadeli çözüm, enerji verimliliği ve yerli kaynaklara yönelmekten geçiyor.
