Çin'e ait bir sivil araştırma gemisi, Filipinler'in kuzeyindeki Batanes Adaları açıklarında bir haftadan uzun süredir faaliyet gösteriyor. Bölge, Pekin'in Manila-Tokyo arasındaki deniz yetki sınırlandırma çabalarına yönelik baskısını artırmasıyla yeni bir jeopolitik çatışma alanına dönüşmüş durumda. Geminin otomatik tanımlama sistemi (AIS) verileri, operasyonun rutin bir bilimsel araştırmadan öte stratejik bir nitelik taşıdığına işaret ediyor.
Gelişmenin arka planı
Filipinler makamları, söz konusu Çin gemisinin Batanes açıklarında hangi amaçla bulunduğunu sorguluyor. Bölge, Luzon Boğazı üzerinden geçen kritik denizaltı fiber optik kablolarına ev sahipliği yapıyor. Bu kablolar, Filipinler'in uluslararası veri trafiğinin önemli bir bölümünü taşıyor ve aynı zamanda ABD ile müttefikleri arasındaki iletişim için stratejik önem taşıyor.
Manila yönetimi, son aylarda Çin'in Güney Çin Denizi'ndeki agresif tutumuna karşı hem diplomatik hem de askeri alanda karşı hamleler geliştiriyor. Filipinler, Japonya ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına yönelik müzakereler yürütüyor. Bu müzakereler, bölgedeki deniz kaynaklarının paylaşımı ve güvenlik işbirliğini kapsıyor. Çin'in Batanes açıklarındaki varlığı, bu süreci sekteye uğratma amacı taşıyor olabilir.
Çin Dışişleri Bakanlığı, geminin sivil bir araştırma kuruluşuna ait olduğunu ve uluslararası hukuka uygun hareket ettiğini savunuyor. Ancak Filipinler, geminin AIS sinyalini zaman zaman kapatması ve hassas bölgelerde uzun süre kalması nedeniyle şüphelerini dile getiriyor. Batanes, Filipinler'in en kuzeydeki yerleşim birimi olup Tayvan'a yaklaşık 200 kilometre mesafede bulunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, Asya-Pasifik'teki güç dengelerinin ne denli kırılgan olduğunu gözler önüne seriyor. Çin, son yıllarda denizaltı kablolarına yönelik yeteneklerini artırıyor. Hem sivil hem askeri amaçlı araştırma gemileri, okyanus tabanındaki kabloları haritalayarak olası bir çatışma durumunda bunları kesme veya dinleme kapasitesine katkı sağlayabilir. Uzmanlar, Batanes açıklarındaki operasyonun bu kapsamda değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.
ABD, Filipinler ile 1951 tarihli karşılıklı savunma anlaşması çerçevesinde bölgede askeri varlık bulunduruyor. Washington, Çin'in denizaltı kablolarına yönelik artan ilgisini yakından takip ediyor. Japonya da kendi deniz yetki alanlarının korunması ve veri güvenliği açısından benzer kaygılar taşıyor. Bu üç ülke arasında istihbarat paylaşımı ve ortak devriye faaliyetleri son dönemde yoğunlaşmış durumda.
Uluslararası hukuk açısından, bir ülkenin münhasır ekonomik bölgesinde (MEB) yabancı bir devletin bilimsel araştırma yapması, kıyı devletinin iznine tabidir. Filipinler, Çin'in bu izni almadığını öne sürüyor. Çin ise bölgenin tartışmalı olduğunu ve kendi haklarını koruduğunu savunuyor. Bu hukuki ihtilaf, 2016'daki Güney Çin Denizi tahkim kararını hatırlatıyor; ancak Pekin o kararı tanımıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de küresel deniz ticareti ve veri güvenliği açısından dolaylı etkiler taşıyor. Türkiye, Akdeniz ve Karadeniz'de benzer jeopolitik gerilimlerle karşı karşıya. Denizaltı kabloları, Türkiye'nin de internet trafiğinin önemli bir kısmını oluşturuyor ve olası bir kesinti ekonomik istikrarı bozabilir. Ayrıca, Çin'in artan deniz gücü, Türkiye'nin NATO içindeki stratejik konumunu ve savunma işbirliklerini etkileyebilir. Ankara'nın, Asya-Pasifik'teki gelişmeleri yakından izlemesi ve veri güvenliği stratejilerini gözden geçirmesi gerekiyor.
