New York'taki Central Park Hayvanat Bahçesi'nde iki erkek penguenin kendi yumurtalarını çatlatıp yavrularını büyütmesini anlatan 'And Tango Makes Three' adlı çocuk kitabı, ABD'de 21. yüzyılın kültürel bölünmüşlüğünün sembolü haline geldi. Justin Richardson ve Peter Parnell tarafından yazılan, Henry Cole tarafından resimlenen kitap, gerçek bir hikayeden uyarlanmış olup, 2005 yılında yayımlandığından bu yana okullarda ve kütüphanelerde en çok yasaklanan veya tartışma yaratan kitaplardan biri oldu.
Kitabın Hikayesi ve Yasaklanma Süreci
Kitap, Central Park Hayvanat Bahçesi'nde yaşayan Gentoo penguenleri Roy ve Silo'nun hikayesini anlatıyor. Bakıcıları, iki penguenin birbirine kur yaptığını ve diğer çiftler gibi yuva yapmaya çalıştığını fark edince, onlara başka bir çiftin bakamayacağı bir yumurta verir. Roy ve Silo yumurtayı çatlatır ve yavruları Tango'yu büyütür. Bu hikaye, hayvanat bahçesinin gerçek kayıtlarına dayanıyor.
Ancak kitap, yayımlandığı günden itibaren muhafazakar grupların hedefi oldu. 2006'dan itibaren ABD'nin çeşitli eyaletlerinde okul kütüphanelerinden kaldırılması için talepler yükseldi. American Library Association (ALA) tarafından 2006, 2007, 2008 ve 2010 yıllarında en çok yasaklanan kitap olarak listelendi. 2020'li yıllarda ise okullarda LGBT+ temalı kitaplara yönelik yasaklama dalgasıyla yeniden gündeme geldi. Florida'da 2022'de yürürlüğe giren 'Ebeveyn Hakları Eğitim Yasası' (diğer adıyla 'Don't Say Gay' yasası) kapsamında birçok okulda kitap raflardan kaldırıldı.
Bölünmüşlüğün Aynası
Kitap, ABD'deki kültürel savaşların bir mikrokozmosu haline geldi. Bir yanda ebeveynlerin çocuklarının eğitimi üzerindeki haklarını savunan gruplar, diğer yanda LGBT+ bireylerin temsili ve ifade özgürlüğünü savunan kesimler bulunuyor. Tartışma, sadece bir çocuk kitabı üzerinden değil, aynı zamanda eğitim sisteminin ideolojik bir alan olarak nasıl şekillendirildiği üzerinden de yürüyor. Son yıllarda ABD'de okul kütüphanelerinden kaldırılan kitapların sayısı rekor seviyelere ulaştı. PEN America'nın raporlarına göre, 2021-2022 eğitim yılında 1.600'den fazla kitap yasaklandı. Bu kitapların önemli bir kısmını LGBT+ ve ırk temalı eserler oluşturuyor.
Kitabın yazarları, yasaklama girişimlerine karşı çıkarak, hikayenin sevgi ve aile kavramlarına odaklandığını vurguluyor. Ancak karşıt görüştekiler, kitabın çocuklara 'alternatif aile modellerini' empoze ettiğini savunuyor. Bu tartışma, ABD'deki siyasi kutuplaşmanın eğitim alanına yansıması olarak görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'de yaşanan bu tartışma, Türkiye'de doğrudan bir yankı bulmasa da, küresel ölçekte eğitim ve kültür politikalarına dair önemli ipuçları sunuyor. Türkiye'de de eğitim müfredatı ve çocuk yayınları zaman zaman ideolojik tartışmaların odağında. Ancak ABD'deki gibi kurumsal bir kitap yasaklama dalgası Türkiye'de görülmüyor. Yine de bu tür haberler, Batı toplumlarındaki değer çatışmalarını anlamak açısından Türk kamuoyuna fikir veriyor. Ayrıca, Türkiye'nin Batı ile ilişkilerinde kültürel farklılıkların nasıl yönetileceği konusunda da dolaylı bir perspektif sunuyor. Eğitimde çocuk hakları ve ebeveyn hakları dengesi, Türkiye'nin de zaman zaman tartıştığı bir konu. Bu bağlamda haber, karşılaştırmalı bir bakış açısı sağlıyor.
Öte yandan, ABD'deki bu tür kültürel savaşlar, ülkenin iç siyasetini ve toplumsal dokusunu derinden etkiliyor. Türkiye, ABD ile ilişkilerinde bu tür iç dinamikleri göz önünde bulundurarak strateji geliştirmeli. Zira ABD'nin iç bölünmüşlüğü, dış politika kararlarını da etkileyebiliyor. Özellikle eğitim ve kültür alanındaki kutuplaşma, ABD'nin yumuşak güç kapasitesini ve küresel imajını da şekillendiriyor. Türkiye'nin, ABD'deki bu tür gelişmeleri yakından takip etmesi, olası yansımaları öngörmesi açısından faydalı olacaktır.
