ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İran ile yürütülecek kapsamlı müzakerelerin ilk turu için bugün İsviçre'ye ayak bastı. Görüşmelerin ana gündemi, bölgede onlarca yıldır süren gerginlikleri kalıcı bir barışa dönüştürmek. Başlangıçta odak noktası, İsrail ile Lübnan merkezli Hizbullah arasındaki çatışma olacak. Bu girişim, Washington ve Tahran arasında uzun süredir beklenen diplomatik bir sıçrama olarak değerlendiriliyor. Vance'in beraberindeki heyet, Dışişleri Bakanlığı ve Ulusal Güvenlik Konseyi'nin üst düzey yetkililerinden oluşuyor.
Görüşmelerin arka planı ve beklentiler
Müzakereler, İsviçre'nin Cenevre kentinde, iki hafta sürmesi planlanan bir dizi toplantıyla başlıyor. İlk gündem maddesi, İsrail ile Hizbullah arasında 2006'dan bu yana zaman zaman alevlenen, ancak son aylarda sınıra yakın bölgelerde tırmanan çatışmalar. ABD yönetimi, bu sorunun çözümünü, daha geniş kapsamlı bir İran anlaşmasının ön koşulu olarak görüyor. Vance'in ekibi, Hizbullah'ın silahsızlandırılması ve Lübnan hükümetinin egemenliğinin güçlendirilmesi gibi somut adımları masaya getirecek. İran tarafı ise, nükleer programı ve bölgesel nüfuzuyla ilgili garantiler talep ediyor.
Görüşmelerin perde arkasında, ABD'nin bölgedeki müttefiklerini rahatlatma isteği yatıyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, İran'la doğrudan bir savaştan kaçınmak isterken, İsrail ise Hizbullah'ın artan füze kapasitesinden endişe duyuyor. Vance'in ziyareti, bu hassas dengede bir kırılma noktası olabilir. Diplomatik kaynaklar, ilk turda tarafların güven artırıcı önlemler üzerinde uzlaşmasının beklendiğini belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu görüşmelerin sonuçları, sadece Lübnan ve İsrail'i değil, tüm Orta Doğu'yu etkileyecek. Hizbullah, İran'ın en önemli vekil gücü olarak, Tahran'ın bölgedeki nüfuzunun kilit taşı konumunda. Eğer ABD, Hizbullah'ı silahsızlandırmayı başarırsa, İran'ın Lübnan üzerindeki etkisi ciddi şekilde azalacak. Ancak bu, İran'ın diğer vekil grupları (Yemen'deki Husiler, Suriye'deki milisler) üzerindeki kontrolünü de etkileyebilir. Küresel enerji piyasaları da gelişmeleri yakından izliyor; çünkü Hürmüz Boğazı'ndaki olası bir tırmanma petrol fiyatlarına doğrudan yansıyabilir.
Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler, müzakerelere dolaylı destek veriyor. Fransa, Lübnan'daki eski sömürge bağları nedeniyle özel bir ilgi gösteriyor. Rusya ise, Suriye'deki varlığı nedeniyle süreci dikkatle takip ediyor; ancak doğrudan dahil olmaktan kaçınıyor. Çin, enerji arz güvenliği açısından konuyu yakından izliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, bu gelişmeyi hem fırsat hem risk olarak değerlendiriyor. Lübnan'daki istikrar, Suriye'den Türkiye'ye yönelik göç dalgalarını etkileyebilir. Ayrıca, Hizbullah'ın silahsızlandırılması, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki enerji çıkarları açısından olumlu olabilir; çünkü bu durum, bölgedeki gerginliği azaltarak deniz yetki alanları tartışmalarını yumuşatabilir. İran'ın nüfuz kaybı ise Türkiye'nin bölgesel rekabetinde bir avantaj yaratabilir. Ancak, ABD-İran yakınlaşması, Türkiye'nin İran'la olan ticari ilişkilerini (doğalgaz ithalatı gibi) etkileyebilir. Ankara, süreci denge politikası çerçevesinde izliyor ve olası bir çatışma senaryosunda arabulucu rolü üstlenmeye hazırlanıyor.
