ABD Başkanı Donald Trump ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu arasındaki gerilim, İran Devrim Muhafızları’nın (IRGC) ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) ile Katar’ın başkenti Doha’da doğrudan bir müzakere kanalı açmasıyla yeni bir boyuta ulaştı. İsrail yönetimi, bu gelişmeyi Washington’un kendilerini “yumruk torbası” haline getirdiği şeklinde yorumlarken, ABD’nin bölgedeki geleneksel müttefiklik hiyerarşisini değiştirdiği endişesi yayılıyor.
Gelişmenin Arka Planı: Doha’da Gizli Diplomasi
İran ve ABD arasında uzun süredir dolaylı olarak yürütülen müzakerelerin, doğrudan ve üst düzey bir mekanizmaya dönüştüğü ortaya çıktı. Adının açıklanmasını istemeyen İsrailli bir üst düzey güvenlik yetkilisine göre, IRGC ve CENTCOM temsilcileri Doha’da bir araya gelerek bölgesel güvenlik dosyalarını görüştü. Özellikle Suriye, Irak ve Yemen’deki faaliyetlerin yanı sıra, İran’ın nükleer programına ilişkin kırmızı çizgilerin masaya yatırıldığı belirtiliyor. Katar’ın ev sahipliğinde yürütülen bu süreç, Trump yönetiminin “maksimum baskı” politikasının ardından diplomasiye yöneldiği izlenimi yaratıyor.
Netanyahu hükümeti, gelişmeyi “iğrenç bir sürpriz” olarak nitelendirirken, İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Sa’ar, ABD Büyükelçisi’ni bakanlığa çağırarak resmi protesto bildirisi verdi. Protokolün altında, İsrail’in kuzey sınırında Hizbullah ve güneyinde Yemen’deki Husilerle mücadele ederken ABD’nin İran’a taviz verdiği algısı yatıyor. Özellikle Trump yönetiminin İran’a yönelik yaptırımları hafifletebileceği yönündeki spekülasyonlar, İsrail’de alarm zillerini çaldırıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Washington’un Eksen Kayması Mı?
Doha kanalı, ABD’nin Ortadoğu’daki müttefiklik ilişkilerinde bir paradigma değişimine işaret ediyor. Trump, seçim kampanyasında İsrail’e koşulsuz destek sözü verirken, Başkan Yardımcısı J.D. Vance’in ikili görüşmelerde İsrail’i sert bir dille eleştirdiği ve Netanyahu’yu “barışa yanaşmayan bir engel” olarak tanımladığı iddia ediliyor. Vance’in, İran’la yapıcı diyaloğu savunması ve bu süreçte İsrail’in çıkarlarının gözetilmediği yönündeki söylemleri, Tel Aviv’de Washington’un “dostluk söylemi” ile “gerçek siyaseti” arasında uçurum oluştuğunu gösteriyor.
İran cephesi ise bu gelişmeyi diplomatik bir zafer olarak sunuyor. Tahran, ABD ile doğrudan görüşmelerin meşruiyetini artırdığını ve bölgesel rolünü pekiştirdiğini düşünüyor. Öte yandan Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, ABD-İran yumuşamasını dikkatle izliyor; Riyad, nükleer dosyada İran’a verilecek olası tavizlerin kendi güvenlik hesaplarını bozabileceğinden endişe ediyor. Katar ise bu süreçte arabuluculuk rolünü güçlendirirken, bölgedeki nüfuzunu artırma fırsatı yakalıyor.
ABD iç siyasetinde ise durum farklı: Demokratlar, Trump’ın İran’a yönelik “şahin” söylemlerine rağmen müzakere masasına oturmasını ikiyüzlülük olarak nitelendirirken, Cumhuriyetçi kanat da Netanyahu’nun Kongre’deki etkisini kullanarak süreci baltalamak için harekete geçti. Senato Dış İlişkiler Komitesi, IRGC-CENTCOM görüşmelerinin detaylarını soruşturmak üzere kapalı oturum talep etti. Bu gelişmeler, bölgede sadece askeri değil, aynı zamanda diplomatik bir cepheleşmeyi de beraberinde getiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, IRGC-CENTCOM görüşmelerini yakından izliyor. Ankara, İran ve ABD arasındaki doğrudan diyaloğun Suriye ve Irak’taki istikrara yansımalarını hesaplıyor. Türkiye’nin PKK/yPG ile mücadelesinde ve İdlib’deki angajmanında ABD-İran mutabakatının yaratabileceği yeni dengeler kritik önem taşıyor. Ayrıca bu görüşmeler, Türkiye’nin doğalgaz ve enerji koridorları üzerindeki stratejik hesaplarını da etkileyebilir; Katar’ın arabuluculuk rolünün artması, Doğu Akdeniz’deki rekabette yeni bir cephe açabilir. Ankara, bir yandan İran’la işbirliğini sürdürürken, diğer yandan ABD ile NATO müttefikliğini riske atmamak için ince bir diplomatik hat yürütmek zorunda.
