ABD Gazi İşleri Bakanlığı (VA), elektronik sağlık kaydı sisteminin modernizasyonu için Oracle ile yaptığı sözleşmenin üst limitini 48 milyar dolara çıkardı. Başlangıçta 10 milyar dolar olarak açıklanan proje maliyeti, böylece neredeyse beş kat artmış oldu. VA, bu hamleyle Oracle ile olan sözleşmesinin tavanını neredeyse üçe katlamış durumda.
Projenin Geçmişi ve Maliyet Artışının Nedenleri
VA'nın elektronik sağlık kaydı modernizasyonu, 2018 yılında başlatılan ve gazilerin sağlık hizmetlerine erişimini iyileştirmeyi amaçlayan iddialı bir projeydi. O dönemde Bakanlık, sistemin toplam maliyetinin 10 milyar dolar civarında olacağını öngörüyordu. Ancak proje kapsamında Oracle ile yapılan sözleşme, zaman içinde çeşitli revizyonlara ve ek maliyetlere sahne oldu. Son kararla birlikte sözleşmenin üst limiti 48 milyar dolara yükseltildi. Bu artış, projenin başlangıçtaki tahminlerin çok ötesine geçtiğini gösteriyor.
Maliyet artışının arkasında bir dizi faktör bulunuyor. Öncelikle, sistemin tüm VA tesislerinde tam olarak devreye alınması beklenenden uzun sürdü. Yazılım entegrasyonu, veri göçü ve personel eğitimi gibi kalemlerde ortaya çıkan ek ihtiyaçlar, bütçeyi şişirdi. Ayrıca, Oracle ile yapılan sözleşmenin kapsamı genişletildi ve bulut hizmetleri, siber güvenlik önlemleri gibi yeni unsurlar eklendi. VA yetkilileri, artışın kaçınılmaz olduğunu savunurken, bazı kongre üyeleri ve denetim kuruluşları, yönetim zafiyetlerine ve şeffaflık eksikliğine dikkat çekiyor.
Projenin ilk aşamalarında, VA'nın sağlık kayıtlarını modernize etmek için Cerner (daha sonra Oracle tarafından satın alındı) ile anlaşma sağlanmıştı. 2018'de imzalanan sözleşme, 10 yıl içinde sistemin tamamlanmasını öngörüyordu. Ancak 2020'deki COVID-19 salgını, tedarik zinciri sorunları ve saha uygulamalarındaki gecikmeler, takvimi ve bütçeyi olumsuz etkiledi. 2022'de Oracle, Cerner'ı satın alarak projenin ana yüklenicisi haline geldi. O tarihten bu yana sözleşme bedeli sürekli yukarı yönlü revize edildi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
VA'nın bu devasa sağlık kaydı projesi, yalnızca ABD içinde değil, küresel ölçekte de dikkatle izleniyor. Elektronik sağlık kayıtları, sağlık hizmetlerinin dijitalleşmesi ve veri güvenliği açısından kritik bir alan. ABD'nin en büyük sağlık sistemlerinden biri olan VA'nın yaşadığı zorluklar, benzer projelere girişen diğer ülkeler için de uyarıcı nitelikte. Özellikle Avrupa ve Asya'da birçok ülke, kendi sağlık sistemlerini dijitalleştirmek için milyarlarca dolar harcıyor. VA örneği, bu tür büyük ölçekli projelerde maliyet kontrolünün ve etkin yönetişimin ne kadar önemli olduğunu gösteriyor.
Öte yandan, Oracle gibi teknoloji devlerinin kamu sektörüyle yaptığı uzun vadeli sözleşmeler, küresel yazılım ve bulut hizmetleri pazarını da etkiliyor. Projenin büyümesi, Oracle'ın gelirlerine olumlu yansırken, kamu kaynaklarının verimli kullanımı tartışmasını da beraberinde getiriyor. ABD Kongresi'nde yapılan denetimlerde, VA'nın sözleşme değişikliklerini gerektiği gibi gerekçelendiremediği iddiaları dile getirildi. Bu durum, savunma ve sağlık alımlarında şeffaflık ilkelerinin önemini bir kez daha ortaya koyuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
VA'nın elektronik sağlık kaydı projesindeki maliyet patlaması, Türkiye'nin sağlık dijitalleşmesi ve kamu alımları açısından ders çıkarılabilecek bir örnek. Türkiye, son yıllarda e-Nabız ve Sağlık Bakanlığı'nın dijital altyapısını güçlendirme yolunda önemli adımlar attı. Ancak büyük ölçekli bilişim projelerinde benzer maliyet aşımları riski her zaman mevcut. ABD'nin deneyimi, sözleşmelerin başlangıçta net kapsam ve maliyet tahminleriyle yapılması, düzenli denetim ve şeffaflık mekanizmalarının işletilmesi gerektiğini gösteriyor. Ayrıca, savunma ve sağlık gibi kritik alanlarda yerli ve milli çözümlere yönelmek, dışa bağımlılığı azaltarak benzer maliyet şoklarını önleyebilir. Türkiye'nin kendi sağlık BT projelerinde bu unsurları göz önünde bulundurması, kamu kaynaklarının daha verimli kullanılmasını sağlayacaktır.
