Ukrayna’nın Rusya ile savaşında üçüncü yıla yaklaşılırken, ülke içinde savaşın gidişatına dair eleştirel sesler yükselmeye başladı. Ancak bu seslerin Ukrayna medyasında ne kadar yer bulabildiği tartışma konusu. War on the Rocks platformu için hazırlanan haftalık bülten The Ukraine Compass, Ukrayna basınındaki farklı siyasi yelpazeden yorumları derleyerek, savaşın genel kabul görmüş söylemine karşı çıkan görüşlerin medyada temsil edilip edilmediğini sorguluyor.
Gelişmenin Arka Planı: Savaşın Meşruiyeti ve Medya
Şubat 2022’de Rusya’nın geniş çaplı işgalinin başlamasından bu yana Ukrayna’da savaş karşıtı söylem büyük ölçüde tabu haline geldi. Savaşın ilk aylarında medya ve kamuoyunda ezici bir vatanseverlik dalgası hâkimken, zamanla bazı entelektüeller ve analistler savaşın bedeli, askeri stratejideki hatalar ve Batı desteğinin sürdürülebilirliği gibi konularda sorgulamalar yapmaya başladı. Ancak bu tür eleştiriler, “düşmana yarıyor” gibi suçlamalarla karşı karşıya kalabiliyor.
The Ukraine Compass, bu bağlamda Ukrayna medyasında yayımlanan dört farklı makaleyi mercek altına alıyor. Bunlardan biri, Ukrayna’nın önde gelen gazetelerinden Ukrainska Pravda’da yayımlanan ve savaşın mevcut gidişatının ülke için sürdürülemez olduğunu savunan bir yazı. Diğer bir makale ise muhafazakâr çizgideki Dzerkalo Tyzhnia’da yayımlanan ve Batı’nın Ukrayna’ya vaat ettiği silahların gecikmesinin savaşı nasıl etkilediğini analiz eden bir değerlendirme.
Bölgesel ve Küresel Boyut: İfade Özgürlüğünün Savaş Zamanındaki Sınırları
Ukrayna’daki bu tartışma, aslında savaş halindeki ülkelerde ifade özgürlüğünün sınırlarına dair evrensel bir sorunu da gündeme getiriyor. Bir yanda askeri zafer için toplumsal birliğin korunması gerekirken, diğer yanda demokratik değerlerin bir parçası olarak muhalif seslerin susturulmaması gerekiyor. Ukrayna örneğinde, hükümet savaş döneminde bazı medya kuruluşlarını ve sosyal medya hesaplarını kapatma yetkisini kullandı. Rus propagandasıyla mücadele gerekçesiyle alınan bu önlemler, zaman zaman meşru siyasi eleştirileri de engelliyor.
Küresel ölçekte ise Batılı ülkeler Ukrayna’nın bu uygulamalarına genellikle anlayışla yaklaşıyor, ancak savaş sonrası dönemde ifade özgürlüğünün yeniden tesis edilmesi gerektiği vurgulanıyor. Öte yandan, Rusya’nın işgalci güç olarak Ukrayna’da savaş karşıtı görüşleri bastırdığı yönündeki eleştirileri ise Ukrayna’nın bu alandaki karnesini zayıflatıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Ukrayna medyasında savaş şüphecilerine yer verilip verilmemesi, Türkiye’nin doğrudan müdahil olduğu bir konu olmasa da bölgesel istikrar açısından önem taşıyor. Türkiye, Karadeniz’deki jeopolitik dengeleri yakından takip ederken, Ukrayna’daki iç tartışmalar savaşın seyrini etkileyebilir. Eğer Ukrayna’da savaşın bedeli sorgulanmaya başlarsa, bu durum Batı’nın Ukrayna’ya desteğini sürdürme konusunda bazı soru işaretleri yaratabilir. Türkiye ise hem Rusya hem de Ukrayna ile dengeli ilişkiler yürütmeye çalışırken, savaşın uzaması enerji fiyatları ve ticaret yolları üzerindeki etkileri nedeniyle Ankara’nın da çıkarına değildir. Bu nedenle Ukrayna’daki iç kamuoyu tartışmaları, Türk dış politika yapıcıları tarafından da dikkatle izlenmelidir.
