Ukrayna, önümüzdeki aylarda Karadeniz'de ateşkes sağlanmasını beklemediğini duyurdu. Bu açıklama, Kiev'in tarım sektörü için Avrupa Birliği'nden özel destek talebini gündeme getirdi. Rusya'nın tahıl koridorunu fiilen engellemesi ve limanlara yönelik saldırıları, Ukrayna ekonomisi için kritik bir tehdit oluşturmaya devam ediyor.
Karadeniz'de Ateşkes Neden Beklenmiyor?
Ukraynalı yetkililere göre, Rusya'nın Karadeniz'deki askeri varlığını ve tahıl ihracatını engelleme politikasını sürdürmesi nedeniyle yakın vadede bir ateşkes ihtimali düşük. Ukrayna, deniz yoluyla tahıl sevkiyatını güvence altına almak için askeri ve diplomatik çabalarını sürdürüyor. Ancak Rusya'nın liman altyapısına yönelik saldırıları ve deniz mayınları, sevkiyatı riskli hale getiriyor.
Temmuz 2023'te Rusya, BM ve Türkiye'nin arabuluculuğuyla yürütülen Tahıl Koridoru Anlaşması'ndan çekildi. O tarihten bu yana Ukrayna, kendi belirlediği geçici koridor üzerinden tahıl ihracatını sürdürmeye çalışıyor. Fakat bu koridor, askeri güvenlik garantilerinden yoksun ve her an kesintiye uğrayabilir. Ukrayna, bu nedenle Avrupa Birliği'nden hem lojistik hem de mali destek bekliyor.
AB'den Tarım Sektörüne Destek Talebi
Ukrayna hükümeti, tarım ürünleri ihracatının sürdürülebilmesi için Avrupa Birliği'nden somut adımlar talep ediyor. Kiev, özellikle demiryolu ve karayolu taşımacılığında kapasite artırımı, sınır geçişlerinde kolonilerin hızlandırılması ve depolama alanlarının iyileştirilmesi konularında AB'den destek istiyor. Ayrıca, ihracat maliyetlerini düşürecek sübvansiyonlar ve kredi garantileri de gündemde.
Avrupa Komisyonu, Ukrayna'nın tahıl ihracatını kolaylaştırmak için "Dayanışma Koridorları" adı altında bir plan yürütüyor. Bu plan kapsamında Ukrayna tahılı, Polonya ve Romanya üzerinden dünya pazarlarına ulaştırılıyor. Ancak bu güzergâhlar, hem maliyetli hem de sınırlı kapasiteye sahip. Ukrayna, AB'den bu koridorların genişletilmesini ve modernize edilmesini talep ediyor.
Küresel Gıda Güvenliği ve Jeopolitik Etkiler
Ukrayna, dünyanın en büyük tahıl ihracatçılarından biri. Buğday, mısır ve ayçiçek yağı ihracatında küresel pazarda önemli bir paya sahip. Karadeniz'deki istikrarsızlık, özellikle Afrika ve Orta Doğu ülkelerinde gıda fiyatlarını doğrudan etkiliyor. Dünya Gıda Programı (WFP), Ukrayna tahılına bağımlı ülkelerde açlık riskinin arttığı uyarısında bulunuyor.
Rusya'nın tahıl koridorunu engellemesi, sadece Ukrayna ekonomisini değil, küresel gıda güvenliğini de tehdit ediyor. Birleşmiş Milletler, Karadeniz'de sevkiyatın durması halinde 2030 Sıfır Açlık hedefinin ciddi şekilde sekteye uğrayacağını belirtiyor. Türkiye, bu denklemde hem arabulucu hem de tahıl ihracatı için alternatif güzergâh olarak kilit bir konumda bulunuyor.
Öte yandan, Batılı ülkeler Ukrayna'ya askeri desteklerini sürdürürken, Rusya da Karadeniz'deki askeri varlığını güçlendiriyor. Ukrayna, insansız hava araçları ve deniz araçlarıyla Rus donanmasına yönelik saldırılar düzenleyerek denizde dengeyi sağlamaya çalışıyor. Ancak bu saldırılar, ticari gemiler için de risk oluşturuyor ve sigorta maliyetlerini artırıyor.
Ukrayna'nın ateşkes beklentisinin düşük olması, savaşın uzun bir süre daha devam edeceği anlamına geliyor. Bu durum, Avrupa'nın enerji ve gıda güvenliği politikalarını yeniden gözden geçirmesini gerektiriyor. AB, Ukrayna'dan tahıl ithalatını artırarak Rusya'ya olan bağımlılığı azaltmayı hedefliyor. Ancak bazı AB ülkeleri, kendi çiftçilerini korumak için Ukrayna tahılına yönelik kısıtlamalar getirmiş durumda. Bu çelişki, Birliğin ortak tarım politikasında yeni tartışmalara yol açıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Karadeniz'de ateşkes beklentisinin düşük olması, Türkiye'nin bölgesel rolünü daha da kritik hale getiriyor. Türkiye, hem Montrö Sözleşmesi çerçevesinde boğazları kontrol ediyor hem de tahıl koridoru için arabuluculuk yapıyor. Ukrayna'nın AB'den tarım desteği arayışı, Türkiye'nin alternatif ihracat güzergâhı olma potansiyelini artırıyor. Ancak Karadeniz'de artan askeri gerilim, Türkiye'nin güvenlik risklerini de beraberinde getiriyor. Türk dış politikası, denge gözeterek hem Ukrayna hem Rusya ile ilişkilerini yönetmeye çalışıyor. Tahıl sevkiyatının güvenliği, Türkiye'nin gıda ithalatı ve bölgesel istikrarı için hayati önem taşıyor.
