Ukrayna, savaşın yıkıcı etkilerine rağmen yeniden inşa sürecine odaklanırken, bu sürecin sadece fiziksel altyapıyı değil, aynı zamanda toplumsal kapsayıcılığı da hedeflemesi gerektiği vurgulanıyor. Ukrayna merkezli analiz platformu The Ukraine Compass'ın War on the Rocks üyeleri için hazırladığı haftalık bültende, ülkenin karşı karşıya olduğu en kritik sorunlardan birinin engelli bireyler için erişilebilirlik olduğu belirtiliyor. Özellikle savaşın yol açtığı fiziksel ve psikolojik travmalar, engelli nüfusun oranını artırırken, mevcut yapısal engellerin kaldırılması için kapsamlı bir reform paketine ihtiyaç duyulduğu ifade ediliyor.
Savaşın Ardından Artan Engelli Nüfusu ve Altyapı Eksiklikleri
Rusya'nın 2022'de başlattığı geniş çaplı işgal girişiminden bu yana Ukrayna'da engelli bireylerin sayısı önemli ölçüde arttı. Savaşta yaralanan askerler ve siviller, mayın patlamaları, bombardımanlar ve diğer travmatik olaylar sonucu fiziksel engellerle yaşamaya başladı. Ancak Ukrayna'nın mevcut altyapısı, bu bireylerin günlük hayata katılımını ciddi şekilde kısıtlıyor. Kamu binaları, toplu taşıma araçları, kaldırımlar ve konutlar büyük ölçüde tekerlekli sandalye kullanıcıları, görme veya işitme engelliler için uygun değil. Analistler, Ukrayna'nın yeniden inşa planlarının bu eksiklikleri gidermeye yönelik olması gerektiğini, aksi takdirde milyonlarca vatandaşın toplumdan dışlanma riskiyle karşı karşıya kalacağını savunuyor.
Ukrayna, Sovyetler Birliği'nden miras kalan merdiven odaklı yapılaşma anlayışını henüz tam olarak terk edebilmiş değil. Birçok hastane, okul ve devlet dairesi hâlâ tekerlekli sandalye rampasından yoksun. Savaştan sonra acil olarak inşa edilen geçici barınma alanları da benzer sorunlar içeriyor. Engelli hakları savunucuları, bu durumun Ukrayna'nın Avrupa Birliği'ne entegrasyon sürecini de olumsuz etkileyeceğini belirtiyor. AB, erişilebilirlik standartlarını üyelik kriterleri arasında sayarken, Ukrayna'nın bu alandaki eksiklikleri dikkat çekiyor.
Küresel Boyutta Ukrayna'nın Örnek Olma Potansiyeli
Ukrayna'nın erişilebilirlik reformları, sadece iç politika açısından değil, aynı zamanda küresel düzeyde de önem taşıyor. Savaş sonrası yeniden yapılanma sürecinde kapsayıcı bir toplum modeli benimseyen Ukrayna, diğer çatışma bölgeleri için de bir örnek teşkil edebilir. Dünya Bankası ve Birleşmiş Milletler gibi uluslararası kuruluşlar, Ukrayna'nın yeniden inşasına yönelik yardım paketlerinde erişilebilirlik kriterlerinin ön planda tutulması gerektiğini vurguluyor. Ayrıca, savaşın yol açtığı geniş çaplı yıkım, Ukrayna'ya altyapıyı sıfırdan modern ve kapsayıcı standartlara göre inşa etme fırsatı sunuyor. Ancak bu fırsatın değerlendirilebilmesi için, hükümetin yolsuzlukla mücadele ve şeffaflık konularında da somut adımlar atması gerekiyor.
Ukrayna'da halihazırda yürürlükte olan erişilebilirlik yasaları, pratikte yeterince uygulanamıyor. Yerel yönetimlerin bütçe yetersizlikleri ve denetim eksiklikleri, mevzuatın kağıt üzerinde kalmasına neden oluyor. Uzmanlar, sivil toplum kuruluşlarının bu süreçteki rolünün kritik olduğunu ve engelli bireylerin karar alma mekanizmalarına doğrudan katılımının sağlanması gerektiğini ifade ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Ukrayna'nın erişilebilirlik reformları, Türkiye için de dolaylı çıkarımlar barındırıyor. Bir yandan Türkiye, Ukrayna'nın yeniden inşasında müteahhitlik ve altyapı projeleriyle aktif rol oynarken, bu projelerde uluslararası erişilebilirlik standartlarına uyum sağlaması, hem ihracat potansiyelini artırabilir hem de Türk firmalarının küresel pazardaki itibarını güçlendirebilir. Öte yandan, Türkiye'nin kendi içinde de benzer erişilebilirlik sorunları yaşadığı düşünülürse, Ukrayna'nın edineceği deneyimler ve uygulayacağı modeller, Türkiye için de ilham kaynağı olabilir. Özellikle afet yönetimi ve deprem sonrası yeniden yapılanma süreçlerinde kapsayıcı altyapı planlaması, Türkiye'nin gündeminde önemli bir yer tutmaktadır. Ukrayna'daki gelişmeler, Türkiye'nin de erişilebilirlik konusunda daha hızlı ve etkili adımlar atması gerektiğini hatırlatmaktadır.
