Ugandalı diplomat Olara Otunnu, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreterliği için adaylığını açıkladı. Antonio Guterres'in bu yılın sonunda görev süresinin dolmasıyla birlikte boşalacak koltuğa talip olan yedinci isim oldu. Böylece Afrika kıtasının bu kritik göreve olan ilgisi yeniden gündeme gelirken, Otunnu'nun uzun yıllara dayanan BM deneyimi dikkat çekiyor. Eski bir Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF) İcra Direktörü olan Otunnu, çatışma bölgelerindeki insani krizlere yönelik çalışmalarıyla tanınıyor. Adaylık süreci, küresel yönetimde reform taleplerinin konuşulduğu bir dönemde gerçekleşiyor.
Gelişmenin arka planı
BM Genel Sekreterliği, dünya barışı ve güvenliğinin sağlanmasında merkezi bir rol oynuyor. Guterres'in 2017'de başlayan görevi, pandemi ve artan jeopolitik gerilimlerle geçti. Şimdi ise 2026'da yapılacak seçimler için adaylar yavaş yavaş netleşiyor. Otunnu'nun yanı sıra, Slovakya Dışişleri Bakanı Miroslav Lajčák, eski İrlanda Cumhurbaşkanı Mary Robinson ve Hindistan'dan Shashi Tharoor gibi isimler de adaylıklarını açıklamıştı. Bu isimler arasında bölgesel dengeler, cinsiyet eşitliği ve deneyim gibi kriterler ön plana çıkıyor.
Otunnu, 1990'larda BM Güvenlik Konseyi'nde Uganda'nın daimi temsilcisi olarak görev yaptı. Ardından 1998-2005 yılları arasında UNICEF İcra Direktörlüğü üstlendi. Bu dönemde savaş mağduru çocuklara yönelik programları yöneten Otunnu, 2006'dan bu yana ise Uluslararası Barış Enstitüsü'nün başkanlığını yürütüyor. Bu deneyim, onu adaylar arasında öne çıkarıyor fakat BM Genel Sekreterliği için bölgesel rotasyon geleneği, bu kez Afrika kıtasından bir adayın seçilmesi beklentisini güçlendiriyor. Zira son iki Genel Sekreter sırasıyla Asya ve Avrupa'dan gelmişti.
Otunnu'nun adaylığı, özellikle Afrika ülkeleri tarafından memnuniyetle karşılandı. Afrika Birliği, kıtanın BM'de daha güçlü temsil edilmesi gerektiğini savunuyor. Ancak beş daimi üyenin (ABD, Rusya, Çin, Fransa, İngiltere) veto yetkisi, seçim sürecinde belirleyici olacak. Bu ülkelerin desteklediği adayın kazanma şansı yüksek. Bu nedenle adaylar, büyük güçlerle diplomatik temaslarını yoğunlaştırıyor.
Bölgesel veya küresel boyut
BM Genel Sekreterliği yarışı, yalnızca bir kişinin seçimi değil, aynı zamanda küresel güç mücadelelerinin bir yansıması. Batılı ülkeler, demokratik değerleri ön planda tutan bir adayı desteklerken; Rusya ve Çin, kendi çıkarlarını gözeten bir ismi tercih ediyor.
Afrika'dan bir adayın seçilmesi durumunda, bu, kıtanın küresel yönetimde artan önemine işaret edecek. Özellikle iklim değişikliği, göç ve terörle mücadele gibi konularda Afrika'nın sesi daha güçlü duyulabilir. Ayrıca, BM Güvenlik Konseyi'nde Afrika'ya daimi üyelik verilmesi yönündeki tartışmalar da bu seçimle yeniden alevlenebilir.
Otunnu, kampanyasında reform, insan hakları ve kalkınma vurgusu yapıyor. Özellikle çatışma sonrası toplumların yeniden inşası ve iklim değişikliğinin güvenlik üzerindeki etkileri konularına odaklanacağını belirtiyor. Bu vizyon, küresel güney ülkeleri arasında destek bulabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
BM Genel Sekreterliği seçimi, Türkiye'nin dış politikası açısından dolaylı ancak önemli sonuçlar doğurabilir. Türkiye, BM'de reform yapılmasını ve Güvenlik Konseyi'nin daha kapsayıcı hale gelmesini sık sık dile getiriyor. Afrika'ya yönelik açılım politikası izleyen Türkiye, Afrika kökenli bir Genel Sekreterin bu hedefe katkı sağlayabileceğini düşünüyor. Ayrıca, Otunnu'nun çatışma çözümü ve insani diplomasi konusundaki deneyimi, Türkiye'nin arabuluculuk rollerine paralel bir anlayışa işaret ediyor. Yeni Genel Sekreterin Türkiye ile iş birliği, özellikle Suriye, Libya ve Doğu Akdeniz gibi dosyalarda dengeleri etkileyebilir. Türkiye'nin BM nezdindeki etkinliği, seçilecek ismin politikalarına bağlı olarak artabilir veya azalabilir.
