Lahey merkezli Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin (UCM) üye devletleri, Başsavcı Karim Khan’ın cinsel taciz iddiaları nedeniyle görevden alınıp alınmayacağına karar vermek üzere 22 Temmuz Cuma günü oylamaya gidiyor. İddialar, mahkemenin itibarını ciddi şekilde zedelerken, ABD’nin son dönemde UCM’ye yönelik artan saldırıları da bu süreci daha da hassas hale getiriyor. Khan, görev süresi boyunca Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin hakkında tutuklama emri çıkaran isim olarak biliniyor. Oylamanın ardından mahkemenin geleceği ve uluslararası ceza adaleti açısından önemli sonuçlar doğması bekleniyor.
Gelişmenin arka planı
Başsavcı Khan hakkındaki cinsel taciz iddiaları, mahkeme içinde ve dışında büyük yankı uyandırdı. İddiaların ilk olarak geçtiğimiz aylarda ortaya atılmasıyla birlikte, UCM yönetimi konuyu ciddiyetle ele alarak dahili bir soruşturma başlattı. Soruşturma sonucunda, iddiaların “ciddi ve inandırıcı” bulunması, üye ülkeleri harekete geçmeye itti. Mahkemenin Roma Statüsü’ne göre, başsavcının görevden alınabilmesi için üye devletlerin üçte iki çoğunluğunun oyu gerekiyor. Bu süreç, mahkemenin 20 yılı aşkın tarihinde ilk kez yaşanıyor.
Khan’ın avukatları aracılığıyla yaptığı açıklamada, iddiaları “asılsız ve karalama amaçlı” olarak nitelendirirken, mahkeme içindeki bazı kaynaklar ise Khan’ın görev süresinin sona ermesine yalnızca bir yıl kala böyle bir oylamanın zamanlamasını sorguluyor. Ancak iddiaların ciddiyeti ve mahkemenin itibarını koruma gerekliliği, üye ülkelerin hızlı hareket etmesine neden oldu. Özellikle, Khan’ın Putin hakkındaki tutuklama emri gibi yüksek profilli davalarda aktif rol alması, bu süreci daha da karmaşık hale getiriyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu dava, UCM’nin uluslararası toplum nezdindeki güvenilirliğini doğrudan etkileyebilir. ABD, son yıllarda mahkemeye yönelik sert eleştirilerini artırmış, hatta bazı üst düzey yetkililere yönelik yaptırımlar uygulamıştı. Biden yönetimi, selefinin aksine UCM ile daha yapıcı bir ilişki kurmaya çalışsa da, Kongre’deki bazı çevreler mahkemeye karşı olumsuz tutumlarını sürdürüyor. Bu bağlamda, Khan’ın görevden alınması, ABD’nin mahkeme üzerindeki baskısını artırmasına zemin hazırlayabilir.
Öte yandan, Rusya ve Çin gibi UCM’ye üye olmayan büyük güçler, bu süreci mahkemenin “siyasi bir araç” olduğu yönündeki tezlerini pekiştirmek için kullanabilir. Ukrayna’daki savaş nedeniyle Putin hakkında tutuklama emri çıkarılması, Moskova tarafından “Batı’nın siyasi bir hamlesi” olarak nitelendirilmişti. Khan’ın görevden alınması durumunda, mahkemenin Rusya ve diğer ülkelere yönelik soruşturmalarının akıbeti belirsizleşecek. Afrika ülkeleri ise, UCM’nin uzun süredir “sadece Afrikalı liderleri hedef aldığı” eleştirilerini gündeme getiriyor; bu dava da bu algıyı değiştirmeyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, UCM’ye taraf olmayan ülkeler arasında yer almakla birlikte, mahkemenin çalışmalarını yakından takip ediyor. Başsavcı Khan’ın görevden alınması süreci, mahkemenin tarafsızlığı ve uluslararası hukukun üstünlüğü konusundaki tartışmaları yeniden alevlendirebilir. Türkiye’nin özellikle Suriye, Filistin ve Doğu Akdeniz gibi bölgelerde adalet arayışında UCM’ye alternatif mekanizmalar geliştirme çabaları, bu davanın sonucuna bağlı olarak şekillenebilir. Ayrıca, ABD’nin UCM’ye yönelik baskısı, Türkiye’nin uluslararası hukuk konusundaki tutumunu da etkileyebilir. Küresel güç dengeleri açısından, mahkemenin zayıflaması, Türkiye gibi bölgesel aktörlerin inisiyatif almasına yol açabilir.
