Yaz tatili sezonunun başlamasıyla birlikte havacılık otoriteleri, yolcuları powerbank ve lityum pil içeren diğer elektronik cihazların uçaklarda yangın riskine karşı uyarıyor. Son verilere göre, lityum pil yangınları artık uçaklar için bir numaralı güvenlik tehdidi haline gelirken, bagajlarda taşınan bu cihazların sayısı son bir yılda neredeyse iki katına çıktı. Yetkililer, özellikle check-in bagajlarında taşınan powerbank ve diğer lityum pil cihazlarının, uçuş güvenliği için ciddi bir risk oluşturduğunu vurguluyor.
Risk Neden Artıyor?
Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) verilerine göre, 2023 yılında uçaklarda rapor edilen lityum pil kaynaklı olay sayısı bir önceki yıla göre yüzde 42 arttı. En büyük endişe, check-in bagajlarında taşınan lityum pillerin kargo bölümünde yangına yol açması. Kargo bölümündeki yangınların, kabindekilere göre tespit edilmesi ve müdahale edilmesi çok daha zor. Özellikle powerbankler, dizüstü bilgisayarlar, tabletler ve e-sigaralar, aşırı ısınma, darbe veya kısa devre sonucu alev alabiliyor. Pilotlar, lityum pil yangınlarıyla başa çıkmak için özel eğitim alsa da, bu yangınların söndürülmesi oldukça güç. Federal Havacılık İdaresi (FAA), sadece 2022'de 28 lityum pil yangını rapor ederken, bu sayı 2023'te 39'a yükseldi.
Özellikle geniş gövdeli uzun mesafe uçaklarında, bagaj bölümünde çıkan bir yangının fark edilmesi dakikalar alabiliyor. 2010 yılında bir UPS kargo uçağında lityum pil yangını sonucu meydana gelen kazada 2 pilot hayatını kaybetmişti. Bu olay, lityum pillerin hava taşımacılığındaki risklerini gözler önüne sermişti.
Küresel Düzenlemeler ve Yolcu Sorumluluğu
Birçok havayolu şirketi, lityum pil taşıma kurallarını sıkılaştırdı. Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO), lityum pillerin yalnızca kabin bagajında taşınmasını öneriyor. Ancak buna rağmen, yolcuların check-in bagajlarında bu cihazları unutması veya bilinçli olarak koyması sorunu büyütüyor. Havayolları, güvenlik kontrollerinde daha dikkatli olunması ve yolcuların bilinçlendirilmesi çağrısı yapıyor. Bazı ülkeler, lityum pil taşıma kurallarına uymayan yolculara yüksek para cezaları uygulamaya başladı.
Powerbank üreticileri de güvenlik standartlarını yükseltme baskısı altında. Yanlış üretim, düşük kaliteli malzeme veya sahte ürünler, yangın riskini artırıyor. Tüketiciler, güvenilir markaları tercih etmeli ve cihazları fiziksel hasar veya aşırı ısınma belirtileri gösteriyorsa kullanmamalı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, turizm sektörünün yoğun olduğu yaz aylarında yüz binlerce yolcuyu ağırlıyor. Türk Hava Yolları ve diğer yerli havayolları, yolcu güvenliğini sağlamak için lityum pil taşıma kurallarına sıkı sıkıya uyuyor. Ancak artan yolcu sayısı ve check-in bagajlarındaki elektronik cihaz yoğunluğu, daha sıkı denetim ve yolcu bilinçlendirme kampanyalarını zorunlu kılıyor. Türkiye'nin bölgesel havacılık merkezi olma hedefi doğrultusunda, sivil havacılık otoritelerinin bu konuda uluslararası standartları uygulaması ve yolcuları bilgilendirmesi büyük önem taşıyor.
