Dünyanın en büyük araç çağırma platformu Uber, Nijerya ve Uganda'daki faaliyetlerini derhal durdurduğunu açıkladı. Şirket, Nijerya'daki kararının gerekçesi olarak "iş modelimizin kapsamlı bir şekilde gözden geçirilmesi"ni gösterirken, Uganda için henüz resmi bir açıklama yapmadı. Bu ani çekilme, Afrika'nın en büyük ekonomisi olan Nijerya ve Doğu Afrika'nın önemli pazarlarından Uganda'da binlerce sürücüyü ve kullanıcıyı doğrudan etkileyecek.
Uber'in Afrika'daki uzun yolculuğu ve ani karar
Uber, Nijerya'ya 2014 yılında, Uganda'ya ise 2016'da giriş yapmıştı. Şirket, özellikle Lagos ve Kampala gibi büyük şehirlerde hızla büyüyerek geleneksel taksi hizmetlerine ciddi bir alternatif oluşturmuştu. Ancak son yıllarda artan yakıt maliyetleri, olumsuz döviz kurları, sürücü protestoları ve yerel rakiplerin yükselişi Uber'in kârlılığını baskı altına almıştı. Nijerya'da naira'nın değer kaybı ve akaryakıt sübvansiyonunun kaldırılması, sürücülerin gelirlerini düşürürken yolcu talebini de azalttı. Uber, bu zorlu koşullarda operasyonel maliyetleri karşılayamadığını belirtti. Şirketin açıklamasında, "Nijerya'da faaliyetlerimizi durdurma kararı, iş modelimizin kapsamlı bir incelemesi sonucunda alınmıştır" ifadeleri yer aldı. Uganda'daki durum ise daha belirsiz; Uber henüz resmi bir gerekçe sunmadı.
Uber'in çekilme kararı, Afrika'daki dijital ekonomiyi de yakından ilgilendiriyor. Şirket, kıtada 2010'lu yılların ortasından itibaren önemli bir yatırımcı ve istihdam kaynağıydı. Binlerce sürücü, Uber üzerinden gelir elde ediyordu. Nijerya'da yaklaşık 20.000 aktif sürücünün olduğu tahmin ediliyor. Uganda'da ise bu sayı 5.000 civarında. Bu sürücülerin büyük bölümü, alternatif platformlara yönelmek zorunda kalacak. Uber'in ani çıkışı, yerel rakipler için bir fırsat yaratabilir. Bolt, inDrive ve yerel girişimler, boşluğu doldurmak için harekete geçebilir.
Uber'in kararı, aynı zamanda çok uluslu teknoloji şirketlerinin gelişmekte olan pazarlardaki zorluklarını da gözler önüne seriyor. Yüksek enflasyon, döviz kuru dalgalanmaları ve düzenleyici belirsizlikler, bu tür platformların sürdürülebilirliğini tehdit ediyor. Uber, daha önce de bazı Afrika ülkelerinden çekilmişti. Örneğin, 2022'de Tanzanya'daki faaliyetlerini durdurmuş, ardından bazı pazarlarda yeniden yapılanmaya gitmişti. Şirketin Nijerya ve Uganda'daki çıkışı, benzer bir stratejik daralmanın parçası olarak görülüyor.
Afrika pazarında rekabet ve bölgesel yansımalar
Uber'in çekilmesi, Afrika'da araç çağırma pazarındaki rekabeti kızıştırabilir. Bolt, özellikle Nijerya ve Uganda'da agresif büyüme stratejisi izliyordu. Uber'in boşalttığı alanı doldurmak için yeni yatırımlar yapabilir. Ayrıca, Rusya merkezli inDrive da kıtada hızla yayılıyor. Yerel girişimler ise daha uygun fiyatlı hizmetler sunarak pazar payını artırabilir. Ancak, Uber'in sunduğu teknolojik altyapı ve marka bilinirliği, yerel oyuncular için hâlâ bir avantaj. Kullanıcılar, alternatif platformlara geçişte zorluk yaşayabilir.
Uber'in kararı, Afrika'daki dijital dönüşüm ve istihdam açısından da önemli. Nijerya ve Uganda'da genç nüfusun işsizlik sorunu göz önüne alındığında, Uber gibi platformlar önemli bir gelir kapısıydı. Şirketin çekilmesi, bu ülkelerdeki ekonomik kırılganlığı daha da artırabilir. Hükümetler, dijital ekonomiye yönelik politikalarını gözden geçirmek zorunda kalabilir. Öte yandan, Uber'in çekilme kararı, diğer çok uluslu şirketler için de bir uyarı niteliğinde. Afrika pazarlarındaki riskler, yatırım kararlarını etkileyebilir.
Küresel ölçekte ise Uber, pandemi sonrası dönemde kârlılığını artırmaya odaklanmıştı. Şirket, 2023'te ilk kez yıllık net kâr açıklamıştı. Ancak bu, bazı pazarlardan çekilme pahasına gerçekleşti. Uber'in Nijerya ve Uganda'daki çıkışı, şirketin "kârlı büyüme" stratejisinin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Yatırımcılar, bu kararı olumlu karşılayabilir; zira zarar eden operasyonlardan çıkış, maliyetleri düşürecektir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Uber'in Nijerya ve Uganda'dan çekilmesi, Türkiye'yi doğrudan etkilemese de, gelişmekte olan pazarlardaki çok uluslu teknoloji şirketlerinin karşılaştığı zorluklara dair önemli dersler içeriyor. Türkiye'de de benzer ekonomik dalgalanmalar ve döviz kuru baskıları yaşanıyor. Uber, Türkiye'de faaliyetlerini sürdürüyor; ancak artan maliyetler ve rekabet, şirketin gelecekteki kararlarını etkileyebilir. Ayrıca, Türk yatırımcılar için Afrika pazarındaki boşluk, yeni fırsatlar yaratabilir. BiTaksi gibi yerel girişimler, Nijerya ve Uganda'da Uber'in bıraktığı alanı doldurmak için harekete geçebilir. Bu, Türkiye'nin Afrika'daki ekonomik varlığını güçlendirebilir. Ancak, bölgedeki istikrarsızlık ve düzenleyici engeller, riskleri artırıyor.
