Türkiye, 2015 yılından bu yana asker bulundurduğu Kuzey Irak'taki stratejik Bashiqa-Zilkan kampını kademeli olarak Irak hükümetine devretme kararı aldı. Bağdat yönetimiyle varılan mutabakat çerçevesinde gerçekleşecek çekilme, Türkiye'nin bölgedeki askeri varlığını sona erdirirken, iki ülke arasındaki savunma işbirliğinin yeni bir aşamaya taşınmasını öngörüyor.
Bashiqa Kampı: 2015'ten Bugüne Uzanan Askeri Varlık
Musul'un kuzeydoğusunda, Bashiqa ilçesi yakınlarındaki Zilkan bölgesinde konuşlu kamp, Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından 2015 yılında, DEAŞ ile mücadele kapsamında açılmıştı. Dönemin koşullarında Irak merkezi hükümetinin onayı olmaksızın tesis edildiği öne sürülen kamp, kısa sürede Türkiye'nin Irak'taki en önemli askeri üslerinden biri haline geldi. Burada konuşlandırılan Türk askerleri, hem DEAŞ'a karşı operasyonlara destek vermek hem de yerel peşmerge güçlerine eğitim sağlamak amacıyla görev yaptı. Kamp, aynı zamanda Türkiye'nin PKK'ya karşı yürüttüğü sınır ötesi operasyonlarda ileri karakol işlevi gördü.
Bağdat yönetimi, kampın varlığını uzun süre protesto etmiş ve defalarca Türk askerinin çekilmesini talep etmişti. 2015-2017 arasında dönemin Irak Başbakanı Haydar el-İbadi, kampın "işgal" anlamına geldiğini savunmuş, Türkiye ise tesisin DEAŞ karşıtı koalisyonla eşgüdüm içinde kurulduğunu ve Irak'ın egemenliğine saygılı olduğunu vurgulamıştı. İki ülke arasında zaman zaman krize yol açan bu anlaşmazlık, 2020'lerin başında karşılıklı ziyaretler ve güvenlik müzakereleriyle yumuşamaya başladı.
Son yıllarda Türkiye, Irak'ın kuzeyinde PKK hedeflerine yönelik "Pençe-Kilit" operasyonlarını sürdürürken, Bağdat merkezi yönetimiyle güvenlik işbirliğini derinleştirme arayışındaydı. 2023'te yapılan üst düzey ziyaretlerde, Irak'ın kuzeyindeki Türk askeri varlığının gözden geçirilmesi konusu gündeme gelmişti. Nihayet varılan mutabakat, kampta konuşlu unsurların aşamalı olarak geri çekilmesini ve tesisin Irak güvenlik güçlerine devredilmesini içeriyor. Çekilme takvimi ve kapsamı henüz netleşmemiş olsa da, sürecin birkaç ay içinde tamamlanması bekleniyor.
Bölgesel Dengeler ve Irak'ın Egemenlik Talepleri
Bu gelişme, Irak'ın egemenlik vurgusunu güçlendirme çabalarının bir yansıması olarak görülüyor. Bağdat, son yıllarda yabancı askeri varlıkların ülkeden çekilmesi yönünde artan bir baskıyla karşı karşıya. ABD öncülüğündeki koalisyon güçlerinin de Irak'tan çekilme süreci devam ederken, Türkiye'nin Bashiqa'dan ayrılma kararı, Irak hükümetinin iç ve dış kamuoyunda elini güçlendirebilir. Ancak bu adım, Irak'ın kuzeyinde PKK ile mücadelede oluşabilecek güvenlik boşluğu endişelerini de beraberinde getiriyor. Türkiye, çekilme sonrası bölgedeki istihbarat ve operasyonel kapasitesini nasıl sürdüreceğini henüz açıklamış değil.
Öte yandan, kampın devri, Türkiye-Irak ilişkilerinde yeni bir sayfa açılmasına olanak tanıyabilir. İki ülke arasında enerji, ticaret ve su kaynakları gibi başlıklarda işbirliği potansiyeli bulunuyor. Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani, göreve geldiğinden bu yana Türkiye ile ilişkileri normalleştirme ve ekonomik bağları güçlendirme yönünde mesajlar veriyor. Bashiqa'nın devri, bu normalleşme sürecinin somut bir adımı olarak yorumlanıyor. Ayrıca, Irak'ın kuzeyindeki Kürt Bölgesel Yönetimi (KBY) ile Türkiye arasındaki ilişkiler de bu gelişmeden etkilenebilir. KBY, Türk askerinin varlığını zaman zaman kendi güvenliği için denge unsuru olarak görmüştü; çekilme sonrası Erbil'in pozisyonu merak konusu.
Bölgesel aktörler açısından ise İran'ın bu gelişmeye nasıl tepki vereceği önem taşıyor. Tahran, Irak'ta nüfuzunu artırmak için çaba gösterirken, Türkiye'nin askeri varlığının sona ermesi İran'a yönelik stratejik bir rahatlama sağlayabilir. Ancak bu durum, Irak'ın kuzeyinde İran yanlısı grupların etkinliğini artırabilir ve yeni gerilimlere yol açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bashiqa-Zilkan kampının devri, Türkiye'nin Irak'ın kuzeyindeki askeri varlığını sona erdirme kararı olarak, Ankara'nın Bağdat ile ilişkilerini yeniden dengeleme stratejisinin bir parçası. Bu adım, Irak'ın egemenlik taleplerine verilen bir taviz gibi görünse de, Türkiye'nin PKK ile mücadelesinde önemli bir lojistik üssü kaybetmesi anlamına geliyor. Çekilme sonrası Türkiye'nin sınır ötesi operasyonlarını nasıl sürdüreceği ve istihbarat toplama kapasitesini nasıl koruyacağı kritik bir soru işareti. Ayrıca, bu karar Türkiye'nin ABD ve koalisyon güçleriyle olan angajmanlarını da etkileyebilir. Öte yandan, ilişkilerin normalleşmesi enerji ve ticaret alanında yeni işbirliği fırsatları doğurabilir. Ankara'nın, çekilme karşılığında Bağdat'tan PKK'ya yönelik somut adımlar ve sınır güvenliği konusunda güvence alıp almadığı ise belirsizliğini koruyor.
