ABD'de eski Başkan Donald Trump döneminde yürürlüğe giren vergi indirimi paketinin bir parçası olarak, belirli koşulları sağlayan ailelerin çocukları için 1.000 dolara kadar devlet katkısı alma imkânı bulunuyor. Ancak bu katkıdan yararlanmak için belirli bir son tarih olup olmadığı merak ediliyor. Uzmanlar, programa dahil olan her çocuğun otomatik olarak bu katkıyı almadığını, bazı durumlarda ebeveynlerin başvuru yapması gerektiğini belirtiyor. Öte yandan, bu katkıya hak kazanamayan bazı çocuklar için 250 dolarlık bir başlangıç katkısı seçeneği de mevcut.
Gelişmenin arka planı: 'Trump hesabı' nedir?
Söz konusu katkı, ABD'de 2017 yılında kabul edilen ve 'Tax Cuts and Jobs Act' olarak bilinen vergi reformunun bir parçası olarak oluşturulan '529 eğitim tasarruf hesabı' düzenlemesiyle ilgilidir. Bu hesaplar, ailelerin çocuklarının eğitim masrafları için birikim yapmalarına olanak tanırken, devlet de belirli limitler dahilinde katkı sağlayabiliyor. Trump döneminde yapılan değişiklikle, bu hesaplara yatırılan paraların sadece üniversite eğitimi için değil, aynı zamanda özel okul, evde eğitim ve hatta belirli engelli bireylerin masrafları için de kullanılmasına izin verildi.
Ancak 'Trump hesabı' olarak adlandırılan bu katkı programı, her eyalette farklı uygulamalara sahip. Bazı eyaletler, devlet katkısını otomatik olarak yaparken, bazıları ebeveynlerin başvuru yapmasını şart koşuyor. Katkı miktarı da eyaletten eyalete değişiyor; en yüksek katkı 1.000 dolar seviyesinde. Programın son başvuru tarihi ise eyalete göre farklılık gösteriyor. Örneğin, bazı eyaletlerde yıl sonuna kadar başvuru yapılması gerekirken, bazılarında süre daha erken sona erebiliyor.
Uzmanlar, ebeveynlerin kendi eyaletlerinin 529 planını kontrol etmelerini ve son başvuru tarihini kaçırmamak için erken hareket etmelerini tavsiye ediyor. Ayrıca, katkıdan yararlanmak için çocuğun belirli bir yaşın altında olması veya ailenin gelir düzeyinin belirli bir sınırın altında olması gibi şartlar da aranabiliyor.
Bölgesel veya küresel boyut: Ekonomik teşvik mi, seçim vaadi mi?
Bu tür devlet katkıları, ABD'de eğitim maliyetlerinin artmasıyla birlikte ailelere önemli bir destek sağlıyor. Ancak eleştirmenler, programın özellikle düşük gelirli ailelere yeterince ulaşmadığını ve daha çok orta ve üst gelir grubundaki ailelere fayda sağladığını belirtiyor. Ayrıca, Trump döneminde yapılan bu düzenlemenin, 2024 başkanlık seçimleri öncesinde bir seçim vaadi olarak tekrar gündeme gelmesi bekleniyor.
Küresel ölçekte bakıldığında, birçok ülke eğitim tasarruf hesaplarına benzer teşvikler sunuyor. Örneğin, Kanada'da 'Registered Education Savings Plan' (RESP) ile Singapur'daki 'Edusave' sistemi, ailelere devlet katkısı sağlıyor. ABD'deki bu uygulama, eğitim finansmanı konusunda dünyadaki diğer benzer modellerle karşılaştırıldığında, daha yüksek bir katkı limiti sunmasıyla dikkat çekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de doğrudan böyle bir uygulama bulunmamakla birlikte, eğitim tasarruf hesaplarına yönelik ilgi artıyor. Özellikle yurt dışında eğitim gören veya planlayan Türk aileler için ABD'deki 529 hesapları bir alternatif oluşturabilir. Ancak Türkiye'nin kendi eğitim sistemi içinde devlet destekli tasarruf hesapları henüz yaygın değil. Bu haber, Türkiye'de eğitim finansmanı politikalarının geliştirilmesi için bir örnek teşkil edebilir. Ayrıca, ABD'deki vergi indirimlerinin Türk ekonomisine doğrudan bir etkisi olmasa da, küresel piyasalardaki hareketlilik dolaylı olarak Türkiye'yi etkileyebilir.
