Donald Trump yönetimi, geçtiğimiz aylarda kamuoyuna duyurulan 1.776 milyar dolarlık “silahlaştırmama” fonunun tamamen iptal edildiğini açıklamış olsa da, arka kapı diplomasisi ile müttefiklere bu fonun aslında hâlâ geçerli olduğu ve çalışmaların gizlice sürdüğü iletiliyor. Beyaz Saray’ın bu çelişkili tutumu, özellikle Avrupalı müttefikler ve NATO ülkeleri arasında kafa karışıklığına yol açarken, Washington’un ikili anlaşmalarla projeyi yürürlükte tutmaya çalıştığı belirtiliyor.
Gelişmenin Arka Planı
Söz konusu fon, ABD’nin yabancı ülkeleri ve uluslararası kuruluşları hedef alan ekonomik yaptırımlar ve baskılarda “silah olarak kullanılmasını” engellemeyi amaçlayan bir mekanizma olarak tasarlanmıştı. Trump, bu fonun amacının, ülkelerin ABD’nin dolar hegemonyasına bağımlılığını azaltmak ve Washington’un mali araçları “jeopolitik silah” olarak kullanmasını önlemek olduğunu defalarca vurgulamıştı. Ancak kamuoyu önünde fonun iptal edildiği açıklanırken, arka planda müttefik ülkelerle yapılan görüşmelerde planın hâlâ masada olduğu ve hatta bazı adımların atıldığı ifade ediliyor. Özellikle Suudi Arabistan, BAE ve Hindistan gibi ülkelerle yapılan ikili temaslarda, bu fonun alternatif ödeme sistemleri ve dolar dışı ticaret mekanizmaları oluşturmak için kullanılabileceği konuşuluyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu durum, küresel finans sisteminde ABD’nin merkezi rolünü sorgulatan bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Trump yönetiminin, bir yandan kamuoyuna “Amerika’nın çıkarlarını koruduğu” imajını vermeye çalışırken, diğer yandan da müttefiklerle gizli anlaşmalar yaparak doların hegemonyasını zayıflatacak adımlara yeşil ışık yakması, uluslararası ilişkilerde “ikili oyun” eleştirilerine yol açıyor. Avrupa Birliği ve Çin, bu tür fonların aslında ABD’nin kendi finansal gücünü aşındırdığını savunurken, Rusya ve İran gibi ülkeler ise bu tür girişimleri memnuniyetle karşılıyor. Ancak Trump’ın sessiz diplomasisinin, aslında Çin’in “dijital yuan” ve BRICS ülkelerinin ortak para birimi projelerine karşı bir önlem amaçladığı da iddia ediliyor. Yani, Washington bir yandan müttefiklerine “silahlaştırmama” sözü verirken, diğer yandan da kendi egemenliğini koruyacak mekanizmaları devreye sokmaya çalışıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin dış politikasında özellikle dolar bağımlılığını azaltma ve alternatif ödeme sistemlerine yönelme stratejisiyle doğrudan ilgilidir. Ankara, son yıllarda Rusya, İran ve Çin ile yerel para birimleriyle ticaret yapma konusunda adımlar atarken, ABD’nin bu tür fonları “gayriresmî” olarak desteklemesi, Türkiye’nin elini güçlendirebilir. Ancak bu durumun aynı zamanda bir risk taşıdığı da unutulmamalıdır: ABD’nin ikili oyunları, Türkiye’nin NATO içindeki konumunu ve ABD ile olan stratejik ortaklığını daha da karmaşık hale getirebilir. Özellikle F-16 anlaşmazlıkları ve YPG’ye yönelik destek gibi başlıklarda, bu tür mali fonların bir pazarlık kozu olarak kullanılması muhtemeldir.
