ABD eski Başkanı Donald Trump'ın yeniden başkanlık koltuğuna oturması halinde NATO müttefiklerine yönelik talepleri, transatlantik ittifakın geleceğine dair tartışmaları yeniden alevlendirdi. Trump, başkanlığı döneminde sık sık NATO ülkelerini gayri safi yurtiçi hasılanın (GSYİH) yüzde 2'si olan savunma harcaması hedefini tutturamamakla eleştirmiş ve bu ülkeleri 'ücretsiz binicilik' yapmakla suçlamıştı. Şimdi ise bazı kaynaklara göre Trump, müttefiklerden bu oranı yüzde 3'e çıkarmalarını isteyebilir. Bu talep, özellikle Avrupa'nın güvenlik endişelerinin arttığı bir dönemde, ittifakın birliğini test edebilir.
Tarihsel arka plan ve Trump'ın NATO'ya bakışı
Trump'ın NATO'ya yönelik eleştirileri yeni değil. 2016 başkanlık kampanyası sırasında NATO'yu 'modası geçmiş' olarak niteleyen Trump, göreve geldikten sonra müttefikleri savunma harcamalarını artırmaya zorlamak için agresif bir diplomatik dil kullanmıştı. Özellikle 2018'deki Brüksel Zirvesi'nde bir NATO ülkesine saldırılması halinde ABD'nin yardım edip etmeyeceğini sorgulaması, ittifakın 5. maddesinin güvenilirliğini sarsmıştı. O dönemde Almanya, Fransa gibi büyük ekonomilere sahip ülkeler, yüzde 2 hedefinin uzağındaydı. Bugün ise birçok üye bu orana yaklaşmış olsa da, Trump'ın talebi yüzde 3'e çıkarmak istemesi, başta ABD'nin Avrupa'daki askeri varlığının maliyetini müttefiklere yüklemek olarak yorumlanıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Trump'ın bu talebi, sadece Avrupa'yı değil, aynı zamanda Rusya-Ukrayna savaşı ve Çin'in yükselişi gibi küresel güvenlik dinamiklerini de etkileyebilir. Eğer ABD, NATO bütçesindeki payını azaltmaya çalışırsa, Avrupa ülkeleri kendi savunmalarına daha fazla harcama yapmak zorunda kalacak. Bu durum, Ukrayna'ya yapılan askeri yardımın sürdürülebilirliği açısından da risk oluşturabilir. Diğer yandan, NATO'nun doğu kanadında Polonya ve Baltık ülkeleri gibi Rusya tehdidini daha yakından hisseden ülkeler, Trump'ın sert tutumunu aslında kendi savunma bütçelerini artırmak için bir fırsat olarak görebilir. Ancak Macaristan ve Slovakya gibi bazı ülkeler, yüzde 2'yi bile zor bulurken yeni bir hedefin gerilimi artıracağı aşikar.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin NATO içindeki konumunu doğrudan etkileyebilir. Türkiye, şu anda GSYİH'sının yüzde 1,5'inden biraz fazlasını savunmaya ayırıyor ve Trump'ın olası yüzde 3 talebi, Türk ekonomisi üzerinde önemli bir yük oluşturabilir. Öte yandan, Türkiye-Rusya arasındaki dengeli ilişkiler ve S-400 krizi gibi konular, Trump'ın NATO'ya yönelik baskıcı tutumunu Türkiye için daha karmaşık hale getirebilir. Türkiye, savunma harcamalarını artırmakta zorlanırken, ABD ile ilişkilerini ve NATO taahhütlerini dengelemek zorunda kalacak. Ayrıca, Ege ve Doğu Akdeniz'deki gerilimler bağlamında, NATO'nun dayanışma ilkesinin zayıflaması Türkiye'nin güvenlik çıkarlarına zarar verebilir. Bu nedenle Ankara'nın, olası bir Trump yönetimiyle diplomatik kanalları açık tutarak, savunma harcamaları konusunda esneklik sağlamaya çalışması beklenebilir. Küresel ölçekte ise, NATO'nun birlik mesajının zedelenmesi, otoriter rejimlerin elini güçlendirebilir ve Türkiye gibi stratejik konumdaki ülkelerin manevra alanını daraltabilir.
