Ocak 2026’da, Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro’nun gizli ve hızlı bir operasyonla devrilmesinin ardından Trump yönetimi, çok daha istikrarsız ve köklü bir düşmana karşı kumar oynamaya karar verdi. Başkan Donald Trump, İran’a karşı yüksek teknoloji ürünü, sessiz bir darbe girişiminin başarılı olacağı yanılgısına kapıldı. Bu operasyon, ABD’nin Ortadoğu’daki nüfuzunu yeniden tesis etme arzusuyla şekillendi, ancak sahadaki gerçekler ve İran’ın direnci karşısında büyük stratejik hatalarla sonuçlandı.
Gelişmenin Arka Planı
Venezuela’daki başarı, Trump yönetimine “sıfır ayak izi” operasyonlarının işe yaradığı inancını verdi. Beyaz Saray, özel kuvvetler ve istihbarat teşkilatlarının koordinasyonuyla Maduro’yu deviren modeli, İran’a da uygulamaya kalkıştı. Ancak İran, Venezuela’dan farklı olarak derin bir bürokratik devlet yapısına, deneyimli Devrim Muhafızları’na ve bölgesel milis ağlarına sahipti. Operasyonun ilk aşamasında ABD, İran’ın nükleer tesislerine siber saldırılar düzenlemeyi ve rejim içinde hizip çatışmalarını körüklemeyi hedefledi. Fakat Tahran, bu girişimleri önceden sezdi ve karşı hamlelerle ABD’nin planlarını bozdu.
Trump’ın danışmanları, İran’ın dini lideri Ali Hamaney’in hastalığının rejimde bir otorite boşluğu yaratacağını ve bu durumdan faydalanabileceklerini düşünüyordu. Oysa Hamaney’in sağlık durumu iyiydi ve rejim, dış tehditlere karşı birleşmişti. ABD’nin gizli operasyonu, İran’ın Irak, Suriye ve Yemen’deki vekil güçleri aracılığıyla misilleme yapmasına yol açtı. Körfez’deki ABD üsleri hedef alındı, Suudi Arabistan’daki petrol tesislerine insansız hava aracı saldırıları düzenlendi ve İsrail’e yönelik tehditler arttı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Trump’ın stratejik hatası, İran’ı daha da agresifleştirdi. Tahran, nükleer anlaşmanın çöküşünün ardından uranyum zenginleştirme seviyesini yüzde 90’a çıkararak fiilen nükleer silah sahibi olma yolunda ilerledi. Bu durum, İsrail’in “kırmızı çizgi” olarak tanımladığı sınırı aştı ve Tel Aviv yönetimi, İran’ın nükleer tesislerine hava saldırısı düzenlemek için hazırlıklara başladı. Rusya ve Çin, ABD’nin tek taraflı müdahalesini kınayarak Tahran’a diplomatik ve ekonomik destek verdi. Küresel petrol fiyatları varil başına 120 doların üzerine çıktı, enerji krizi derinleşti.
Avrupa Birliği, ABD’nin İran politikasını “tehlikeli ve sorumsuz” olarak nitelendirerek arabuluculuk çabalarını artırdı. Ancak Trump yönetimi, Avrupa’nın itirazlarını dikkate almadı ve “maksimum baskı” politikasını sürdürdü. Bu durum, NATO içinde derin bir krize yol açtı. Türkiye gibi müttefikler, ABD’nin bölgedeki tek taraflı adımlarının kendi güvenliklerini tehdit ettiğini belirtti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran’a yönelik ABD operasyonundan doğrudan etkilendi. Güney sınırında istikrarsızlığın artması, PKK ve diğer terör örgütlerinin hareket alanını genişletti. Enerji fiyatlarındaki yükseliş, Türkiye’nin cari açığını ve enflasyonunu olumsuz etkiledi. Ek olarak, ABD ve İran arasındaki gerilim, Türkiye’nin hem NATO müttefiki hem de İran’la komşu olma arasındaki hassas dengesini zorladı. Ankara, tırmanışı durdurmak için diplomatik girişimlerde bulundu, ancak Trump yönetiminin tek taraflı hamleleri bu çabaları baltaladı. Türkiye’nin bölgesel istikrar için İran ve ABD arasında denge kurma stratejisi, bu krizle birlikte daha da karmaşık hale geldi.
