ABD'de eski Başkan Donald Trump'ın başlattığı bir araştırma düzenlemesi, hasta grupları, bilim insanları ve iki partili milletvekillerinden beklenmedik bir direnişle karşılaştı. The Hill'de yer alan habere göre, söz konusu kural, federal fon alan araştırmaların kapsamını daraltmayı ve belirli etik standartları zorunlu kılmayı hedefliyor. Ancak eleştirmenler, düzenlemenin bilimsel özgürlüğü kısıtlayacağını, hasta haklarını ihlal edeceğini ve ABD'nin küresel araştırma liderliğine zarar vereceğini savunuyor. Özellikle kanser, Alzheimer ve nadir hastalıklar üzerine çalışan kuruluşlar, kuralın klinik deneyleri ve yeni tedavi yöntemlerinin geliştirilmesini yavaşlatacağı uyarısında bulunuyor.
Gelişmenin arka planı
Trump yönetimi, 2020 yılında 'İnsan Deneklerini Koruma ve Etik Araştırma Kuralı' adıyla bilinen bir taslak hazırlamıştı. Kural, özellikle hücre ve gen terapisi gibi ileri düzey biyomedikal araştırmalarda daha sıkı etik inceleme talep ediyordu. Ancak hasta savunucuları, bu tür düzenlemelerin araştırma maliyetlerini artıracağını ve yenilikçi tedavilerin hastalara ulaşmasını geciktireceğini öne sürüyor. Örneğin, Nadir Hastalıklar Ulusal Örgütü (NORD), kuralın 'hastaların umutlarını çalacağını' belirtti.
Bilim camiası da benzer endişeler taşıyor. Amerikan Bilimsel Gelişme Derneği (AAAS) ve Ulusal Bilim Akademileri, kuralın bilimsel ilerlemeyi engelleyeceği ve ABD'nin biyoteknoloji alanındaki rekabet gücünü zayıflatacağı konusunda uyarıda bulundu. Özellikle Çin ve Avrupa Birliği'nin bu alanda hızla ilerlediği bir dönemde, kuralın ABD'yi dezavantajlı duruma düşürebileceği ifade ediliyor.
Kongre'de ise iki parti arasında görüş ayrılıkları yaşanıyor. Demokratlar, kuralın insan haklarını koruma amacını desteklemekle birlikte, aşırı bürokratik yük getirdiğini söylüyor. Cumhuriyetçiler ise devlet müdahalesinin azaltılmasını savunarak kuralın revize edilmesini istiyor. Ancak ortak endişe, kuralın bilimsel keşifleri yavaşlatması.
Bölgesel veya küresel boyut
ABD'deki bu tartışma, sadece ulusal bir mesele değil; küresel sağlık araştırmaları üzerinde de önemli etkiler yaratabilir. ABD, dünya genelinde en fazla biyomedikal araştırma finansmanı sağlayan ülkelerden biri. Federal fonlarla yürütülen çalışmaların sonuçları, uluslararası hasta grupları ve sağlık sistemleri için de kritik öneme sahip. Kuralın yürürlüğe girmesi halinde, küresel sağlık inovasyonu yavaşlayabilir ve özellikle gelişmekte olan ülkelerdeki hastalar yeni tedavilere erişmekte daha fazla zorluk çekebilir.
Ayrıca, ABD'nin araştırma liderliğine darbe vurması, Çin ve AB gibi rakiplerine avantaj sağlayabilir. Çin, son yıllarda biyoteknoloji ve gen düzenleme alanında büyük yatırımlar yaparken, AB de kendi etik kurallarını şekillendiriyor. ABD'nin bu alandaki geri çekilmesi, küresel dengeleri değiştirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'deki bu düzenleme, Türkiye'nin biyomedikal araştırma alanındaki yükselişi açısından bir fırsat veya risk oluşturabilir. Türkiye, son yıllarda sağlık turizmi ve klinik deneyler konusunda önemli adımlar atıyor. ABD'nin araştırma yatırımlarının yavaşlaması, Türkiye'ye uluslararası ortaklıklar ve yatırım çekme fırsatı sunabilir. Ancak aynı zamanda ABD'den gelen bilgi akışı ve teknoloji transferinin azalması, Türk bilim insanlarının küresel ağlara entegrasyonunu zorlaştırabilir. Türkiye'nin kendi etik kurallarını uluslararası standartlarla uyumlu hale getirerek bu boşluğu değerlendirmesi stratejik bir öncelik olabilir.
