ABD Başkanı Donald Trump ile Ukrayna Devlet Başkanı Volodymyr Zelensky, Washington'un Rus dizeline yönelik yaptırımları hafifletme hamlesinin ardından Cumartesi günü karşılıklı suçlamalarda bulundu. Aynı gün Rusya'nın Ukrayna'ya düzenlediği saldırılarda en az 21 kişi hayatını kaybetti; ölenler arasında dört çocuk da bulunuyor. Beyaz Saray'ın dizel yaptırımlarını gevşetme kararı, Kiev'in sert tepkisine yol açarken, Trump yönetimi Ukrayna'yı nankörlükle suçladı. Saldırılar, savaşın sivil kayıplarını bir kez daha gözler önüne serdi.
Yaptırım gevşetmesi ve karşılıklı suçlamalar
ABD Hazine Bakanlığı'nın Cuma günü açıkladığı kararla, Rus petrol ürünlerine uygulanan bazı yaptırımlar kaldırıldı. Karar, özellikle dizel ithalatına odaklanıyor ve Batılı ülkelerin Rus enerji kaynaklarına bağımlılığını azaltma çabalarıyla çelişiyor. Trump yönetimi, hamleyle küresel dizel fiyatlarını düşürmeyi ve enflasyonu kontrol altına almayı hedeflediğini savunuyor. Ancak Ukrayna hükümeti, bu adımın Rusya'nın savaş makinesini finanse ettiğini belirterek tepki gösterdi.
Zelensky, Cumartesi günü yaptığı açıklamada, "Rus dizeline uygulanan yaptırımların gevşetilmesi, Moskova'nın saldırılarını daha da cesaretlendirecektir. Bu, savaş suçlarına ortak olmaktır" dedi. Trump ise Truth Social üzerinden yaptığı paylaşımda, Ukrayna liderini "ABD'nin cömertliğine rağmen şükran göstermemekle" suçladı ve Zelensky'yi "dizel anlaşmasını siyasi malzeme yapmakla" itham etti. İkili arasındaki gerilim, geçmişte de zaman zaman alevlenmişti.
Beyaz Saray Sözcüsü, yaptırım kararının "müttefiklerle istişare halinde" alındığını ve Ukrayna'nın güvenliğine olan bağlılığın sürdüğünü belirtti. Ancak bu açıklama, Kiev'in öfkesini dindirmedi. Ukrayna Dışişleri Bakanlığı, kararı "stratejik bir hata" olarak nitelendirdi ve ABD'yi Rusya'ya karşı tutumunu yeniden gözden geçirmeye çağırdı.
Rus saldırıları ve sivil kayıplar
Aynı gün, Rus kuvvetleri Ukrayna'nın çeşitli bölgelerine hava ve füze saldırıları düzenledi. Ülkenin güneydoğusundaki Zaporijya ve doğusundaki Donetsk bölgelerinde yoğunlaşan saldırılarda en az 21 sivil yaşamını yitirdi. Yetkililer, ölenler arasında dört çocuğun bulunduğunu ve onlarca kişinin yaralandığını bildirdi. Saldırılar, geçtiğimiz hafta ilan edilen ve fiilen uygulanmayan ateşkes çabalarını da akamete uğrattı.
Ukrayna Acil Durumlar Servisi, kurtarma çalışmalarının sürdüğünü ve enkaz altında kalanlar olabileceğini açıkladı. Zelensky, saldırıları "Rus terörünün yeni bir örneği" olarak nitelendirdi ve Batılı müttefiklerden hava savunma sistemleri konusunda acil destek istedi. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, saldırıları kınayarak taraflara sivilleri koruma çağrısında bulundu.
Rusya Savunma Bakanlığı ise saldırıların "askeri altyapıyı" hedef aldığını öne sürdü ve sivil kayıpları reddetti. Ancak bağımsız gözlemciler, son haftalarda Rusya'nın enerji altyapısına yönelik saldırılarını artırdığını ve bunun Ukrayna'nın elektrik şebekesinde ciddi hasara yol açtığını belirtiyor.
Uluslararası yankılar ve dizel piyasası
ABD'nin yaptırım kararı, Avrupa başkentlerinde de rahatsızlık yarattı. Avrupa Birliği yetkilileri, Rus dizeline bağımlılığı azaltma hedefinden sapmayacaklarını açıkladı. Almanya Ekonomi Bakanı Robert Habeck, "Rus petrol ürünlerine yönelik yaptırımların zayıflatılması kabul edilemez" dedi. Analistler, kararın küresel dizel piyasasında kısa vadeli bir rahatlama sağlayabileceğini ancak uzun vadede Rusya'nın gelirlerini artırarak savaşı finanse etmesine yol açabileceğini vurguluyor.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), kararın ardından yaptığı açıklamada, piyasalardaki arz endişelerinin bir miktar hafifleyebileceğini ancak jeopolitik risklerin sürdüğünü belirtti. Dizel fiyatları, karar sonrası %2 düşüş gösterdi ancak saldırı haberleriyle birlikte yeniden yükselişe geçti.
NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, yaptığı yazılı açıklamada, ittifakın Ukrayna'ya desteğinin süreceğini ve Rusya'nın saldırılarının kabul edilemez olduğunu ifade etti. Ancak ABD'nin tek taraflı yaptırım hamlesi, ittifak içinde koordinasyon sorunlarına işaret ediyor. Öte yandan, İngiltere ve Fransa, Rus dizeline yönelik yaptırımların gevşetilmesine karşı olduklarını duyurdu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Rusya ve Ukrayna arasındaki savaşta denge politikası izlerken, ABD'nin Rus dizeline yönelik yaptırımları gevşetmesi Ankara'nın enerji ve diplomasi dengelerini etkileyebilir. Türkiye, Rus petrol ürünlerinin önemli bir alıcısı konumunda ve yaptırımların hafiflemesi, tedarik çeşitliliği ve maliyetler açısından kısa vadeli bir rahatlama sağlayabilir. Ancak Batı ile ilişkilerde yeni bir gerilim riski taşıyor; zira ABD'nin tek taraflı adımı, NATO içinde koordinasyonu zayıflatabilir. Ayrıca saldırıların tırmanması, Karadeniz'de güvenlik endişelerini artırarak Türkiye'nin arabuluculuk rolünü zorlaştırabilir. Enerji fiyatlarındaki dalgalanma, enflasyonla mücadele eden Türkiye ekonomisi için de yakından izlenmeli.
