ABD Başkanı Donald Trump, 19 Ekim Pazartesi günü yaptığı açıklamada, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy yerine Kiev adına başka birinin Rusya ile savaşı sona erdirmek için müzakere etmesi gerektiğini ifade etti. Trump’ın bu çıkışı, Ukrayna krizinde diplomatik çözüm arayışlarına ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirirken, Washington’un Kiev’e yönelik tutumunda bir değişiklik sinyali olarak yorumlandı.
Gelişmenin arka planı
Trump, göreve geldiğinden bu yana Rusya-Ukrayna savaşını sona erdirme konusunda defalarca görüşme çağrısı yapmış, ancak somut bir adım atmamıştı. Son açıklaması, Zelenskiy’in müzakerelerdeki rolüne ilişkin ilk kez bu kadar açık bir şekilde alternatif bir isim önermesi nedeniyle dikkat çekti. Trump, Zelenskiy’in savaşın başından beri Batı’dan silah ve mali destek alarak direnişi sürdürdüğünü, ancak Rusya ile doğrudan diyalog kurmaktan kaçındığını ima etti.
Bu açıklama, ABD’nin Ukrayna politikasında bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Trump yönetimi, Kiev’e askeri yardımı sürdürme konusunda isteksiz davranırken, Avrupa müttefiklerini savunma harcamalarını artırmaya çağırıyor. Ayrıca Trump’ın, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile olası bir zirve için zemin hazırladığı yönünde spekülasyonlar da mevcut.
Zelenskiy cephesinden henüz resmi bir yanıt gelmedi. Ancak Ukraynalı yetkililer daha önce, Rusya ile müzakerelerin ancak toprak bütünlüğü ve egemenlik çerçevesinde yapılabileceğini vurgulamıştı. Trump’ın önerisi, Kiev’in müzakere masasındaki meşruiyetini sorgulayan bir yaklaşım olarak algılanabilir.
Bölgesel ve küresel boyut
Trump’ın açıklaması, Batı ittifakı içinde Ukrayna stratejisi konusunda var olan görüş ayrılıklarını derinleştirebilir. Avrupa başkentleri, Kiev’e destek konusunda birlik mesajı vermeye çalışırken, Washington’dan gelen bu tür bir çıkış, transatlantik ilişkilerde yeni bir gerilim hattı oluşturabilir. Özellikle NATO’nun doğu kanadındaki ülkeler, ABD’nin Ukrayna’yı yalnız bırakabileceği endişesini taşıyor.
Rusya açısından bakıldığında, Trump’ın sözleri Moskova’nın işine gelebilir. Kremlin, Zelenskiy’i meşru bir muhatap olarak görmek istemiyor ve Kiev’deki yönetimi “Batı’nın kuklası” olarak nitelendiriyor. Trump’ın önerisi, Rusya’nın müzakere masasında daha avantajlı bir konum elde etmesine yol açabilir.
Diğer yandan, ABD’nin Ukrayna’ya yönelik tutumundaki bu değişiklik, küresel güç dengelerini de etkileyebilir. Çin ve diğer aktörler, ABD’nin uluslararası krizlerdeki liderlik rolünü sorgularken, Trump’ın bu tür açıklamaları Washington’un güvenilirliğine gölge düşürebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Rusya-Ukrayna savaşında denge politikası izleyerek her iki tarafla da diyalog kanallarını açık tutmayı başardı. Trump’ın Zelenskiy yerine başka bir müzakereci önermesi, Ankara’nın arabuluculuk rolünü yeniden gündeme getirebilir. Türkiye, tahıl koridoru anlaşması ve esir takasları gibi somut başarılarla müzakere masasında etkin bir aktör olduğunu kanıtladı. Ancak Zelenskiy’in devre dışı bırakılması, Kiev’in meşruiyetini sorgulatan bir adım olarak Türkiye’nin hassasiyetlerine aykırı düşebilir. Ankara, Ukrayna’nın toprak bütünlüğünü desteklerken, Rusya ile de enerji ve ticaret ilişkilerini sürdürüyor. Bu denge, Trump’ın önerisiyle zorlanabilir. Ayrıca ABD’nin tutum değişikliği, NATO içindeki uyumu etkileyerek Türkiye’nin savunma planlamalarını da dolaylı yoldan etkileyebilir.
