ABD'li bir yetkilinin açıklamasına göre Başkan Donald Trump, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin Rus petrol altyapısına yönelik saldırıları durdurma yönündeki altı ABD talebini görmezden gelmesinin ardından Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile bir dizel yakıt anlaşması yapma kararı aldı. Axios'un aktardığı habere göre söz konusu anlaşma, Washington'un Kiev'e yönelik uyarılarının sonuçsuz kalması üzerine gündeme geldi. Karar, ABD'nin Ukrayna savaşındaki pozisyonunda yeni bir aşamaya işaret ediyor ve Moskova ile doğrudan enerji iş birliğinin kapısını aralıyor.
Kararın Arka Planı: Altı Talep ve Sonuçsuz Uyarılar
Habere göre Washington, Ukrayna yönetimine farklı kanallardan en az altı kez, Rus petrol rafinerilerine ve enerji tesislerine yönelik uzun menzilli insansız hava aracı saldırılarının durdurulması çağrısında bulundu. Bu taleplerin gerekçesi, saldırıların küresel petrol fiyatlarını yükselterek ABD'de akaryakıt maliyetlerini artırması ve dünya enerji piyasalarında istikrarsızlık yaratmasıydı. Ancak Ukrayna tarafının bu çağrılara olumlu yanıt vermemesi, Beyaz Saray'ın hesabını değiştirdi. ABD'li yetkiliye göre Trump yönetimi, Kiev'in tutumunu değiştirmeyeceğini anladıktan sonra enerji fiyatlarını doğrudan etkileyebilecek alternatif bir adım olarak Moskova ile dizel anlaşmasını devreye aldı.
Anlaşmanın ayrıntıları kamuoyuna tam olarak yansımadı; ancak adının "dizel yakıt anlaşması" olarak anılması, Rus rafineri kapasitesinin bir bölümünün ABD pazarına veya ABD'nin onay verdiği üçüncü ülke pazarlarına yönlendirilmesini kapsadığı yorumlarına yol açtı. Bu tür bir düzenleme, yaptırım rejimleriyle çelişme riski taşıdığı için hem Kongre'de hem de Avrupa başkentlerinde tartışma yaratması bekleniyor. Beyaz Saray'dan konuya ilişkin henüz resmi bir yazılı açıklama yapılmadı.
Uzmanlar, Trump'ın bu hamlesini iki katmanlı bir strateji olarak değerlendiriyor: Bir yandan ABD'de seçmen üzerinde doğrudan etkisi olan benzin ve dizel fiyatlarını dizginlemek, diğer yandan Ukrayna'ya askeri ve mali desteğin sürdürülebilirliği konusunda Kiev'e baskı uygulamak. Zelenskiy yönetimi ise Rus rafinerilerine yönelik saldırıları, Moskova'nın savaş finansmanını zayıflatmanın en etkili yollarından biri olarak görüyor. Ukraynalı yetkililer daha önce yaptıkları açıklamalarda, enerji altyapısına yönelik operasyonların meşru müdafaa kapsamında olduğunu savunmuştu.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Enerji, Yaptırımlar ve İttifak İlişkileri
Rusya, savaşın başlangıcından bu yana Batı'nın geniş kapsamlı yaptırımlarına rağmen petrol ve petrol ürünleri ihracatını sürdürüyor. ABD'nin Rus dizelini doğrudan satın alması, mevcut yaptırım mimarisiyle uyumlu olup olmadığı sorusunu gündeme getiriyor. Avrupa Birliği, Rus rafine ürünlerine yönelik ithalat yasağını 2023'ten itibaren uygulamaya koymuştu. Washington'un böyle bir anlaşmaya gitmesi, transatlantik cephede çatlak yaratma potansiyeli taşıyor.
Öte yandan anlaşmanın, küresel petrol arz güvenliği açısından da sonuçları olabilir. Rus rafinerilerine yönelik Ukrayna saldırıları, zaman zaman küresel dizel arzında daralma ve fiyat artışlarına neden oluyordu. ABD'nin Moskova ile doğrudan bir tedarik kanalı kurması, kısa vadede fiyatları dengeleyebilir; ancak uzun vadede Rusya'nın savaş ekonomisini finanse eden gelir akışını güçlendirme eleştirisiyle karşılaşabilir. NATO içindeki bazı üyeler, enerji bağımlılığının güvenlik riskleri yarattığı konusunda uzun süredir uyarılarda bulunuyordu.
Trump'ın Putin ile vardığı bu mutabakat, ABD'nin Ukrayna politikasında bir eksen kayması olarak da okunuyor. Seçim kampanyası döneminde savaşı kısa sürede bitirme vaadi veren Trump, göreve geldikten sonra Kiev'e yönelik desteği koşullu hale getirmişti. Son gelişme, bu koşulluluğun Rusya ile doğrudan iş birliğine evrilebildiğini gösteriyor. Moskova cephesinden konuya ilişkin henüz bir açıklama gelmedi; Kremlin sözcüsü daha önce enerji iş birliğine açık olduklarını ancak yaptırımların kaldırılması gerektiğini belirtmişti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Rus petrol ürünleri ithalatında önemli bir alıcı konumunda ve bu anlaşma, küresel dizel fiyatlarını doğrudan etkileyerek Türkiye'nin enerji ithalat faturasını değiştirebilir. Ayrıca Ankara, savaşın başından bu yana hem Kiev hem Moskova ile dengeli ilişki yürütüyor; ABD'nin Rusya ile enerji anlaşması yapması, Türkiye'nin Rus gazı ve petrolüne yönelik Batı eleştirilerini zayıflatabilir. Öte yandan Karadeniz güvenliği ve tahıl koridoru gibi konularda Türkiye'nin arabuluculuk rolü, taraflar arasındaki yeni denklemde daha da kritik hale gelebilir.
