Washington'da yeni bir dönem başlıyor. Trump yönetimi, Uluslararası Ceza Mahkemesi'ni (UCM) ABD egemenliğine yönelik bir tehdit olarak nitelendirerek, bu kurumu uluslararası alanda yalnızlaştırmak için kapsamlı bir girişim başlatıyor. ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan üst düzey bir yetkili, 13 Temmuz'da yaptığı açıklamada, yönetimin UCM'nin faaliyetlerini engellemek ve mahkemenin ABD vatandaşları veya müttefikleri üzerinde yargı yetkisi kullanmasını önlemek amacıyla hazırlık yaptığını duyurdu. Bu adım, özellikle İsrail-Filistin çatışması ve Afganistan'daki savaş suçları soruşturmaları ışığında, uluslararası hukuk çevrelerinde büyük yankı uyandırdı.
Gelişmenin arka planı: UCM ve ABD arasındaki tarihsel gerilim
Uluslararası Ceza Mahkemesi, 2002 yılında Roma Statüsü ile kuruldu ve savaş suçları, insanlığa karşı suçlar ve soykırım gibi en ağır uluslararası suçları yargılamakla görevli. ABD, Roma Statüsü'nü imzalamış ancak hiçbir zaman onaylamamıştır. George W. Bush yönetimi döneminde ABD, UCM'ye karşı sert bir tutum sergilemiş ve Amerikan askerlerini mahkemenin yargı yetkisinden korumak için ikili anlaşmalar imzalamıştı. Obama yönetimi daha ılımlı bir yaklaşım benimsemiş, ancak mahkeme ile işbirliğini sınırlı tutmuştu.
Trump döneminde ise UCM'ye yönelik düşmanlık yeniden alevlendi. Mahkemenin, Afganistan'da ABD askerleri ve CIA personelinin işlediği iddia edilen savaş suçlarını soruşturma kararı, ABD yönetimini harekete geçirdi. Ayrıca UCM'nin, İsrail'in Batı Şeria ve Doğu Kudüs'teki yerleşim politikalarını soruşturma yetkisini tanıması, ABD'nin yakın müttefiki İsrail'i de hedef alıyor. Bu gelişmeler, Trump yönetiminin UCM'ye karşı yaptırım ve izolasyon stratejisini hızlandırmasına neden oldu.
Dışişleri Bakanlığı yetkilisi, planın bir parçası olarak UCM savcılarına ve diğer personeline yönelik vize kısıtlamaları, mali yaptırımlar ve mahkemenin ABD topraklarında faaliyet göstermesinin engellenmesi gibi önlemlerin değerlendirildiğini belirtti. Ayrıca ABD, müttefiklerini de UCM ile işbirliğini sınırlamaya teşvik edecek. Bu hamle, uluslararası toplumda UCM'nin bağımsızlığını ve etkinliğini zayıflatacağı gerekçesiyle eleştirilere yol açtı.
Bölgesel ve küresel boyut: UCM'nin geleceği ve uluslararası hukuk
ABD'nin bu adımı, UCM'nin işleyişi üzerinde ciddi etkiler yaratabilir. Mahkeme, büyük güçlerin desteğine ihtiyaç duyan bir kurum; ABD'nin düşmanca tutumu, diğer ülkeleri de etkileyerek mahkemenin meşruiyetini sorgulatabilir. Ancak Avrupa Birliği ve birçok demokratik ülke, UCM'yi desteklemeye devam ediyor. Almanya, Fransa ve İngiltere gibi ülkeler, mahkemenin bağımsızlığını savunurken, ABD'nin bu tutumunun uluslararası hukukun temel prensiplerine zarar vereceğini vurguluyor.
Öte yandan, Çin ve Rusya gibi diğer büyük güçler de UCM'ye mesafeli yaklaşıyor; Rusya, Roma Statüsü'nden çekilmiş ve mahkemenin kararlarını tanımadığını açıklamıştı. Bu durum, UCM'nin küresel bir ceza adaleti mekanizması olarak geleceğini belirsiz kılıyor. ABD'nin bu yeni girişimi, uluslararası toplumda iki kutuplu bir ayrışmaya yol açabilir: Bir tarafta ABD'nin öncülüğünde mahkemeye karşı duranlar, diğer tarafta ise mahkemeyi savunan Avrupa ve diğer Batılı ülkeler.
UCM'nin Afganistan ve Filistin soruşturmaları, özellikle insan hakları örgütleri tarafından yakından takip ediliyor. Mahkemenin bu soruşturmalarda ilerleme kaydedebilmesi, ABD'nin baskısına rağmen uluslararası desteğe bağlı olacak. Ancak ABD'nin yaptırım tehditleri, mahkeme personeli üzerinde caydırıcı bir etki yaratabilir ve bazı savcıların istifasına yol açabilir. Bu da süreçleri yavaşlatabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Roma Statüsü'ne taraf olmamakla birlikte, UCM ile belirli alanlarda işbirliği yapmış ve mahkemenin bazı kararlarını desteklemiştir. ABD'nin UCM'ye yönelik izolasyon politikası, Türkiye'nin uluslararası hukuk ve adalet mekanizmalarına olan güvenini sarsabilir. Özellikle Doğu Akdeniz, Suriye ve Libya gibi bölgesel krizlerde, Türkiye'nin kendi çıkarlarını korumak için uluslararası hukuka dayanma ihtiyacı artmaktadır. ABD'nin bu tutumu, Türkiye'nin uluslararası kurumlara olan inancını zayıflatabilir ve Ankara'nın alternatif hukuki platformlara yönelmesine neden olabilir. Ayrıca, Türkiye'nin İsrail ile ilişkileri göz önüne alındığında, UCM'nin Filistin soruşturması Türkiye'nin Filistin davasına verdiği destek açısından önemli; bu nedenle ABD'nin mahkeme üzerindeki baskısı, Türkiye'nin bölgesel politikalarını da etkileyebilir.
