ABD İç Güvenlik Bakanlığı (DHS), yabancı hükümet yetkilileri ve uluslararası kuruluş çalışanlarının ABD'de doğan çocuklarına otomatik vatandaşlık verilmesini engelleyecek yeni bir düzenleme taslağı hazırladı. Bakanlık, bu kişilere vatandaşlık yerine yeşil kart (daimi oturma izni) sağlamayı planlıyor. Düzenleme, yönetimin doğuştan vatandaşlık (birthright citizenship) uygulamasını daraltma yönündeki en somut adımı olarak değerlendiriliyor. Taslak, yasal sürecin ilk aşaması olup, nihai hale gelmesi için kamuoyu görüşü ve kongre onayı gibi aşamalar bulunuyor.
Doğuştan Vatandaşlık Tartışmasının Arka Planı
ABD Anayasası'nın 14. Değişikliği, "ABD'de doğan ve yargı yetkisine tabi olan herkesin vatandaş olduğunu" belirtir. 1898 tarihli Wong Kim Ark davasında Yüksek Mahkeme, bu hükmün yabancı ebeveynlerin çocuklarını da kapsadığına hükmetmiştir. Ancak son yıllarda bazı muhafazakâr hukukçular, değişikliğin "yargı yetkisine tabi olma" ifadesinin diplomatik personel ve yabancı devlet görevlilerinin çocuklarını kapsamadığını savunuyor. Trump yönetimi, bu yorumu genişleterek, yabancı hükümet çalışanlarının çocuklarını istisna kapsamına almayı amaçlıyor. DHS'nin önerisi, mevcut istisnaların kapsamını genişletirken, bu kişilere yeşil kart verilmesini öngörüyor. Böylece çocuklar vatandaş olmasa da yasal statü elde edebilecek.
Düzenleme taslağı, yabancı diplomatlar, askeri personel ve uluslararası kuruluş çalışanlarının çocuklarını hedef alıyor. Halihazırda bu grupların çocukları, ebeveynlerinin diplomatik dokunulmazlığı nedeniyle vatandaşlık alamayabiliyor; ancak yeni taslak, bu istisnayı genişleterek daha fazla kişiyi kapsayacak. Örneğin, geçici görevle ABD'de bulunan yabancı hükümet çalışanlarının çocukları da bu kapsama alınabilir. DHS, bu değişikliğin "ulusal güvenlik" ve "göçmenlik sisteminin bütünlüğü" gerekçesiyle yapıldığını belirtiyor. Ancak eleştirmenler, bunun anayasal bir hak olan doğuştan vatandaşlığı sorguladığını ve yasal zorluklarla karşılaşacağını söylüyor.
Taslak, henüz resmi olarak yayımlanmadı; ancak DHS'nin iç yazışmalarında yer aldığı bildiriliyor. Yönetim, düzenlemeyi 2024 seçimlerinden önce yürürlüğe koymayı hedefliyor. Demokratlar ve göçmen hakları savunucuları, taslağın anayasaya aykırı olduğunu ve mahkemelerde iptal edileceğini savunuyor. Muhafazakâr gruplar ise doğuştan vatandaşlığın "zincirleme göç" olarak adlandırdıkları olguyu teşvik ettiğini öne sürüyor. Kongre'deki Cumhuriyetçiler, yasama yoluyla 14. Değişiklik'i netleştirmeyi tartışıyor; ancak bu, üçte iki çoğunluk gerektirdiği için zor görünüyor.
Küresel ve Bölgesel Yansımaları
ABD'nin doğuştan vatandaşlık politikasındaki değişiklik, küresel göç dinamiklerini etkileyebilir. Özellikle Latin Amerika, Asya ve Afrika'dan ABD'ye göç eden aileler için bu, çocuklarının geleceği açısından belirsizlik yaratıyor. Kanada, Meksika ve Brezilya gibi ülkeler de benzer doğuştan vatandaşlık uygulamalarına sahip; ancak ABD'deki değişiklik, bu ülkelerdeki tartışmaları da alevlendirebilir. Uluslararası hukuk açısından, Vatansızlık Durumuna İlişkin Sözleşme, herkesin bir vatandaşlık hakkı olduğunu belirtir; ancak ABD bu sözleşmeye taraf değil. Yine de taslak, insan hakları örgütleri tarafından eleştiriliyor.
Avrupa Birliği ülkeleri, genellikle ebeveynlerden birinin vatandaş olması şartıyla doğuştan vatandaşlık veriyor; ancak ABD'nin mevcut uygulaması daha geniş. Türkiye ise doğuştan vatandaşlık konusunda "soy bağı" esasını benimsiyor; yani Türk ebeveynlerin çocukları, nerede doğarlarsa doğsunlar Türk vatandaşı olabiliyor. Bu nedenle ABD'deki değişiklik, Türk vatandaşlarının çocuklarını doğrudan etkilemeyebilir; ancak ABD'de doğan ve Türk ebeveyne sahip çocuklar, eğer ebeveynler yabancı hükümet çalışanı ise, artık otomatik ABD vatandaşlığı alamayabilir. Bu durum, Türk diplomatlar ve askeri personelin çocukları için geçerli olabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ABD ile ilişkilerinde sıkça vatandaşlık ve göçmenlik konularını gündeme getiriyor. Yeni düzenleme, Türk diplomatlar ve uluslararası kuruluşlarda çalışan Türk vatandaşlarının ABD'de doğan çocuklarını etkileyebilir. Türkiye, kendi vatandaşlık yasalarında soy bağını esas aldığı için çocuklar Türk vatandaşlığını koruyacak; ancak ABD vatandaşlığı alamamaları, ileride vize ve oturma izni gibi konularda zorluk yaratabilir. Ayrıca, ABD'nin göçmenlik politikalarındaki bu tür değişiklikler, Türkiye'nin ABD ile yaptığı anlaşmalarda (örneğin, askeri personel statüsü) yeniden müzakere ihtiyacı doğurabilir. Türkiye'nin, ABD'deki Türk toplumunun haklarını korumak için girişimlerde bulunması beklenebilir. Öte yandan, bu düzenleme küresel ölçekte doğuştan vatandaşlık tartışmalarını derinleştirerek, Türkiye'nin de dahil olduğu uluslararası göç rejimini etkileyebilir.
