ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, ülkenin kurucu babalarından George Washington’ın Philadelphia’daki evinde bulunan kölelik temalı sergiyi kaldırdı. Bağımsızlık Bildirgesi’nin 4 Temmuz 1776’da kabul edildiği bina olan ve tarihi bir öneme sahip bu mekânda yer alan sergi, Washington’ın köle sahibi kimliğine ve dönemin kölelik uygulamalarına odaklanıyordu. Karar, ABD’de ırkçılık ve tarih yazımı konularındaki kutuplaşmayı yeniden gündeme taşıdı.
Serginin içeriği ve kaldırılma süreci
George Washington’ın Philadelphia’daki evi, aynı zamanda ABD’nin ilk başkanının başkanlık döneminde (1790-1800) kullandığı konut olarak biliniyor. Bu evde 2000’li yılların başında yapılan arkeolojik kazılarda, Washington’ın yanında getirdiği dokuz kölenin yaşadığı alanlar ortaya çıkarılmıştı. Kazıların ardından bölgeye, kölelerin yaşam koşullarını ve Washington’ın köle sahibi olarak rolünü anlatan bir sergi yerleştirilmişti. Ancak Trump yönetimi, Ulusal Park Servisi aracılığıyla bu sergiyi kaldırarak yerine daha “nötr” bir tarih anlatımı getirmeyi planlıyor.
Karar, özellikle siyahi topluluklar ve tarihçiler arasında büyük tepki çekti. Eleştirmenler, serginin kaldırılmasının ABD’nin kölelik geçmişiyle yüzleşme çabalarını zayıflattığını belirtiyor. Trump yönetiminin bu hamlesi, geçmişte de Konfederasyon anıtlarını koruma yönündeki politikalarıyla uyumlu görülüyor. Beyaz Saray’dan yapılan açıklamada, “Ziyaretçilere Washington’ın hayatının daha geniş bir resmini sunmak istiyoruz. Kölelik sadece bir bölümdü, ancak onun mirası bundan çok daha fazlasıdır,” denildi.
ABD’de tarih ve ırk tartışmaları
Bu gelişme, ABD’de son yıllarda alevlenen “tarih savaşları”nın bir parçası olarak değerlendiriliyor. Özellikle 2020’de George Floyd’un öldürülmesinin ardından başlayan Black Lives Matter protestoları, ülke genelinde Konfederasyon anıtlarının kaldırılması taleplerini gündeme getirmişti. Trump yönetimi ise bu anıtları “tarihe saygısızlık” olarak nitelendirerek korumaya almıştı. Şimdi de Washington’ın evindeki sergiyi kaldırarak, kölelik anlatısının kamu alanlarından silinmesi yönünde bir adım daha atmış oldu.
Uzmanlara göre bu karar, sadece ABD iç siyasetini değil, aynı zamanda ülkenin uluslararası imajını da etkileyecek. Birleşmiş Milletler ve insan hakları örgütleri, ABD‘nin ırkçılıkla mücadele konusunda yetersiz kaldığını sık sık eleştiriyor. Trump yönetiminin bu hamlesi, bu eleştirileri daha da artırabilir. Öte yandan muhafazakâr çevreler, serginin kaldırılmasını “aşırı solcu revizyonizme karşı bir duruş” olarak savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin ABD ile ilişkilerinde doğrudan bir etki yaratmasa da, küresel ırkçılık ve tarih yazımı tartışmaları bağlamında önem taşıyor. Türkiye, kendi tarih anlatısında benzer tartışmalarla zaman zaman karşılaşan bir ülke olarak, ABD’deki bu gelişmeleri yakından izliyor. Özellikle Osmanlı dönemi ve Cumhuriyet tarihiyle ilgili tartışmalar, Türk siyasetinde sıkça gündeme geliyor. ABD’deki “tarih savaşları”nın sonuçları, küresel ölçekte tarih yazımının nasıl şekilleneceğine dair ipuçları veriyor. Türkiye, bu süreçte kendi tarih anlatısını uluslararası platformlarda savunurken, ABD’deki örneğin benzer tartışmalara yol açabileceğini göz önünde bulundurmalıdır. Ayrıca, ırkçılık karşıtı hareketlerin küresel etkisi, Türkiye’nin insan hakları politikalarına da yansıyabilir.
